จารึก

The Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
  • images
  • images
  • images
  • images

จารึกปราสาทหินพนมรุ้ง ๗

จารึก

จารึกปราสาทหินพนมรุ้ง ๗

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกปราสาทหินพนมรุ้ง ๗

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

Stèle de Phnom Ruŋ (K. 384), หลักที่ ๑๒๐ ศิลาจารึกปราสาทพนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์

อักษรที่มีในจารึก

ขอมโบราณ

ศักราช

พุทธศตวรรษ ๑๘

ภาษา

สันสกฤต

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๔ ด้าน มี ๗๖ บรรทัด ด้านที่ ๑ มี ๑๗ บรรทัด ด้านที่ ๒ มี ๒๑ บรรทัด ด้านที่ ๓ มี ๒๑ บรรทัด ด้านที่ ๔ มี ๑๗ บรรทัด

วัตถุจารึก

ศิลา ประเภทหินชนวนสีเทา

ลักษณะวัตถุ

รูปใบเสมา

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๒๗.๕ ซม. สูง ๕๓.๗๕ ซม. หนา ๑๒ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “บร. ๑”
๒) ในหนังสือ Inscriptions du Cambodge vol. V กำหนดเป็น “Stèle de Phnom Ruŋ (K. 384)”
๓) ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๔ กำหนดเป็น “หลักที่ ๑๒๐ ศิลาจารึกปราสาทพนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์”
๔) ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๔ กำหนดเป็น “จารึกปราสาทหินพนมรุ้ง ๗”

ปีที่พบจารึก

พุทธศักราช ๒๔๕๐

สถานที่พบ

ปราสาทหินพนมรุ้ง ตำบลตาเป๊ก อำเภอเฉลิมพระเกียรติ (ข้อมูลเดิมว่า อำเภอนางรอง) จังหวัดบุรีรัมย์

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

หอพระสมุดวชิรญาณ กองหอสมุดแห่งชาติ กรุงเทพมหานคร

พิมพ์เผยแพร่

๑) Inscriptions du Cambodge vol. V (Hanoi : Imprimerie d'Extrême-Orient, 1953), 297-305.
๒) ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๔ (พระนคร : สำนักนายกรัฐมนตรี, ๒๕๑๓), ๒๒๙-๒๓๒.
๓) จารึกในประเทศไทย เล่ม ๔ (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๑๕๖-๑๗๔.

ประวัติ

ประวัติ ศิลาจารึกหลักนี้ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ โปรดให้ย้ายจากปราสาทพนมรุ้ง ครั้งแรกนำมาเก็บรักษาไว้ที่วัดโบสถ์ จังหวัดนครราชสีมาก่อน จากนั้นจึงเคลื่อนย้ายมาไว้ที่พระบรมมหาราชวัง และพิพิธภัณฑสถานของกระทรวงมหาดไทย อยู่ที่นั้นชั่วระยะเวลาหนึ่ง จึงย้ายมาอยู่ที่หอพระสมุดสำหรับพระนคร ในพระที่นั่งศิวโมกขพิมาน บริเวณพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๐๙ หอสมุดแห่งชาติได้ย้ายมาอยู่อาคารใหม่ที่ท่าวาสุกรี อาคารเก่าที่หอพระสมุดวชิราวุธจึงว่าง ประกอบกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ต้องการใช้สถานที่บริเวณพระที่นั่งศิวโมกขพิมาน จัดแสดงพิพิธภัณฑ์ก่อนประวัติศาสตร์ ในปี พ.ศ. ๒๕๑๐ จึงได้ย้ายจารึกซึ่งจัดแสดงอยู่ในพระที่นั่งศิวโมกขพิมาน ไปเก็บรักษาไว้ที่อาคารหอพระสมุดวชิราวุธ คือตึกถาวรวัตถุข้างวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษดิ์นั่นเอง ในปี พ.ศ. ๒๕๒๑ กรมศิลปากรมีความประสงค์จะให้ศิลาจารึก ซึ่งจัดไว้เป็นโบราณวัตถุ ได้อยู่ในความรับผิดชอบของกองพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ตามกฏหมาย จึงได้ย้ายหลักจารึกส่วนใหญ่ไปเก็บรักษา และตั้งแสดงในหมู่พระวิมาน ห้องอุตราภิมุข และห้องอื่นๆ ในบริเวณพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ แต่จารึกบางหลักที่สำคัญ หรือจารึกที่ยังมิได้อ่าน-แปล หรือจารึกที่มีปัญหาในด้านรูปอักษรและภาษา ทางหอสมุดแห่งชาติได้ขอยืมไว้สำหรับศึกษา และดำเนินการอ่านต่อไป ดังนั้น จารึกกลุ่มนี้ รวมทั้งจารึกปราสาทพนมรุ้ง บร. ๑ ด้วย จึงได้ย้ายมาไว้ที่อาคารหอพระสมุดวชิรญาณ ซึ่งสร้างขึ้นใหม่ ในบริเวณด้านหลังอาคารหอสมุดแห่งชาติ ที่ท่าวาสุกรี กรุงเทพฯ เนื่องจากศิลาจารึกหลักนี้ชำรุดมาก เนื้อศิลาส่วนล่างหักหายไป ข้อความในจารึกนี้จึงไม่สมบูรณ์ แม้กระนั้นท่านศาสตราจารย์ ยอร์ช เซเดส์ ก็ได้พยายามศึกษา อ่าน-แปล เป็นภาษาฝรั่งเศส และพิมพ์เผยแพร่ ในหนังสือ Inscriptions du Cambodge vol. V (1953) หมายเลข K. 384 และศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล ทรงแปลเป็นภาษาไทย พิมพ์เผยแพร่ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๔ ให้ชื่อเรื่องว่า ศิลาจารึกปราสาทพนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์
ต่อมาเมื่อวันที่ ๒๒ เมษายน พ.ศ. ๒๕๑๕ เจ้าหน้าที่ในโครงการบูรณะโบราณสถานปราสาทหินพนมรุ้ง จังหวัดบุรีรัมย์ ภายใต้ความอำนวยการของศาสตราจารย์ หม่อมเจ้ายาใจ จิตรพงศ์ ได้ขุดแต่งบริเวณด้านทิศเหนือของปราสาท บริเวณบันไดประตูทางเข้าปรางค์ประธาน ได้พบแผ่นศิลาจารึก ประหินชนวนสีเทาหัก ๒ ท่อน มีอักษรจารึก ๔ ด้าน เมื่อจัดแท่งศิลาต่อกันแล้ววัดขนาด ส่วนกว้าง ๒๗ ซม. สูง ๖๐ ซม. และหนา ๑๒ ซม. จารึกหลักนี้ใช้รูปอักษรขอม ภาษาสันสกฤต เจ้าหน้าที่หอสมุดแห่งชาติได้ลงทะเบียนจารึกปราสาทพนมรุ้งที่พบใหม่นี้ ให้ใช้เลขที่ บร. ๑๔ พร้อมทั้งดำเนินการอ่าน-แปลและพิมพ์เผยแพร่ใน วารสารศิลปากร ปีที่ ๒๖ ฉบับที่ ๔ กันยายน ๒๕๒๕ ในคราวที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชนิพนธ์วิทยานิพนธ์ เรื่อง จารึกพบที่ปราสาทพนมรุ้ง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตรปริญญา ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาจารึกภาษาตะวันออก บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร พ.ศ. ๒๕๒๑ นั้น ได้ทรงมีพระราชวินิจฉัยว่า ศิลาจารึกเลขที่ บร. ๑ และ บร. ๑๙ เป็นจารึกหลักเดียวกัน ในบทพระราชนิพนธ์นั้น ลำดับข้อความในจารึกต่อเนื่องกันไปจนหมดข้อความของแต่ละด้าน และเมื่อรวมจารึก บร. ๑ และ บร. ๑๙ แล้ว จะเรียงลำดับได้ดังนี้
บร. ๑
ด้านที่ ๑ ตรงกับ K. 384 ด้าน A
ด้านที่ ๒ ตรงกับ K. 384 ด้าน B
ด้านที่ ๓ ตรงกับ K. 384 ด้าน C
ด้านที่ ๔ ตรงกับ K. 384 ด้าน D
บร. ๑๙
ด้านที่ ๑ ตรงกับ K. 384 ด้าน C (บทที่ ๕๑ วสันตดิลก)
ด้านที่ ๒ ตรงกับ K. 384 ด้าน D (กึ่งที่พบใหม่)
ด้านที่ ๓ ตรงกับ K. 384 ด้าน A (กึ่งที่พบใหม่)
ด้านที่ ๔ ตรงกับ K. 384 ด้าน B (กึ่งที่พบใหม่)
แต่ในการพิมพ์ครั้งนี้ยังคงแยกจารึกดังกล่าวออกเป็น ๒ หลัก ตามที่ปรากฏในทะเบียนจารึก ทั้งนี้เพื่อรักษาต้นฉบับการอ่าน-แปลไว้เป็นประวัติของจารึกสืบไป

เนื้อหาโดยสังเขป

กล่าวถึงพระเจ้าสูรยวรมันที่ ๒ สรรเสริญการกระทำอันกล้าหาญ และพระปรีชาของพระองค์ในด้านปรัชญา จากนั้นกล่าวถึงราชสกุลวงศ์ของพระองค์ อย่างไรก็ดี ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่าข้อความในจารึกด้านที่ ๓ นั้นสรรเสริญใครกันแน่ระหว่างพระเจ้าสูรยวรมันที่ ๒ กับพระครูนเรนทราทิตย์

ผู้สร้าง

หิรัณยะ

การกำหนดอายุ

หอสมุดแห่งชาติได้กำหนดไว้ว่าจารึกหลักนี้เป็นจารึกอักษรขอมโบราณ อายุพุทธศตวรรษที่ ๑๘

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : นวพรรณ ภัทรมูล, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๗, จาก :
๑) Goerge Cœdès, “Stèle de Phnom Ruŋ (K. 384),” in Inscriptions du Cambodge vol. V (Hanoi : Imprimerie d'Extrême-Orient, 1953), 297-305.
๒) ยอร์ช เซเดส์, “ปราสาทหินพนมรุ้ง ๗,” แปลโดย ม.จ. สุภัทรดิศ ดิศกุล และฉ่ำ ทองคำวรรณ จาก Stèle de Phnom Ruŋ (K. 384), ใน จารึกในประเทศไทย เล่ม ๔ : อักษรขอม พุทธศตวรรษที่ ๑๗-๑๘ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๑๕๖-๑๗๔.
๓) ยอร์ช เซเดส์, “หลักที่ ๑๒๐ ศิลาจารึกปราสาทพนมรุ้งจังหวัดบุรีรัมย์,” แปลโดย ม.จ. สุภัทรดิศ ดิศกุล และฉ่ำ ทองคำวรรณ จาก Stèle de Phnom Ruŋ (K. 384), ใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๔ : ประมวลจารึกที่พบในภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันออกและภาคกลางของประเทศไทย อันจารึกด้วยอักษรและภาษาไทย, ขอม, มอญ, บาลีสันสกฤต (พระนคร : คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี, 2513), 229-232.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170