เทศกาลพิพิธภัณฑ์

มหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคกลาง 2563

18 กุมภาพันธ์ 2564

มหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคกลาง “วิถีวัฒนธรรมแห่งสายน้ำ ประตูสู่สยามประเทศ” จัดขึ้นระหว่างวันที่ 20 – 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2563 ณ วัดขนอน อ.โพธาราม จ.ราชบุรี   โดยเป็นความร่วมมือของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) กับเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ภาคกลาง จัดงานขึ้นเป็นครั้งแรกของภาคกลาง โดยมีพิพิธภัณฑ์ในภาคกลางที่เป็นเครือข่ายจำนวน 30 แห่ง ในพื้นที่ 14 จังหวัด ได้ร่วมกันศึกษา สืบค้นเรื่องราวพิพิธภัณฑ์และชุมชนของตน เพื่อนำเสนอต่อสาธารณะชนในรูปแบบของการจัดนิทรรศการและกิจกรรม ที่เล่าเรื่องราวของวิถีชีวิตและสังคมวัฒนธรรมของชุมชนใน 5 ลุ่มน้ำภาคกลาง คือ เจ้าพระยา  ป่าสัก-ลพบุรี  ท่าจี  แม่กลอง  และเพชรบุรี  ภายใต้การนำเสนอจัดแสดงนิทรรศการ  การสาธิต และการแสดงที่เป็นเอกลักษณ์ของพิพิธภัณฑ์และขุมชนท้องถิ่นอย่างสร้างสรรค์ การจัดงานในครั้งนี้เป็นการแสดงศักยภาพของเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคกลาง ในการสร้างพื้นที่ให้เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ ได้นำเสนอเรื่องราวมรดกวัฒนธรรมในฐานะที่พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น เป็นพื้นที่สำคัญในการบันทึกเรื่องราวทางสังคมวัฒนธรรมไว้ ทั้งเรื่องราวที่มีในวัตถุสิ่งของในพิพิธภัณฑ์ และเรื่องราวความรู้ที่อยู่ในตัวบุคคล  เพื่อให้ชุมชนในพื้นที่ นักท่องเที่ยว ประชาชนทั่วไป และคนรุ่นใหม่ ได้มาสัมผัสเรื่องราวที่ก่อกำเนิดจากความตั้งใจของคนทำพิพิธภัณฑ์ที่ใช้ความรัก และเวลาในการสั่งสม ไม่ว่าจะเป็นศิลปวัฒนธรรม ชาติพันธุ์ วัตถุวัฒนธรรม การละเล่นและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่หลากหลาย    facebook มหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคกลาง  คลิกชมวิดีโอเสวนาภายในงาน

มหกรรมเมืองพิพิธภัณฑ์เชียงแสน พ.ศ. 2562

18 กุมภาพันธ์ 2564

          อำเภอเชียงแสนและอำเภอใกล้เคียง จังหวัดเชียงราย ถือว่าเป็นพื้นที่ที่มีประวัติศาสตร์ความเป็นมาอันยาวนาน ศักดิ์ชัย สายสิงห์ อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดี (2551 : 7) กล่าวถึงกลุ่มวัฒนธรรมเชียงแสนว่า บริเวณเมืองเชียงแสนโบราณ ได้พบร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์มาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ โดยพบหลักฐานประเภทเครื่องมือ หินกระเทาะบริเวณแม่น้ำโขงและแม่น้ำคำ สันนิษฐานว่าเป็นยุคหินเก่า ในส่วนยุคหินกลางนั้นพบเครื่องขูดสับและสับตัด ในยุคต่อมา คือ ยุคหินใหม่ พบหลักฐานเป็นเครื่องมือหินขัดคล้ายรูปไข่และขวานหินขัดชนิดมีบ่า และยังพบเศษภาชนะดินเผาเนื้อหยาบแบบขึ้นรูปด้วยมือและเครื่องประดับดินเผา           นอกจากนี้ยังมีตำนานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับเมืองโบราณเชียงแสนที่สำคัญหลายตำนาน เช่น ตำนานสิงหนวัติกุมาร ตำนานสุวรรณโคมคำ  เชียงแสนปรากฏชื่อว่าโยนกนครไชยบุรีศรีเชียงแสน และชื่อหิรัญนครเงินยางเชียงแสน ในยุคนี้ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษร เพียงสันนิษฐานจากเอกสารตำนานที่เขียนขึ้นในภายหลัง แต่อย่างไรก็ดี คำว่า “เมืองเชียงแสน” เป็นชื่อที่เรียกขึ้นภายหลัง ประมาณพุทธศตวรรษที่ 19 ในสมัยมีการสถาปนาอาณาจักรล้านนาแล้ว โดยปรากฏหลักฐานในชินกาลมาลีปกรณ์ กล่าวถึงเมืองเชียงแสนว่า  สร้างขึ้นในรัชสมัยพญาแสนภู ซึ่งเป็นพระนัดดาของพญามังราย           การสร้างเมืองเชียงแสนของพระองค์ สร้างเมืองขึ้นใหม่จากร่องรอยของเวียงเดิม ริมน้ำโขง ใกล้กับสบกก ในราวปี พ.ศ. 1871 ดังนั้นชื่อเมืองเชียงแสนจึงตั้งขึ้นตามพระนามของพระองค์  หลังจากนั้นเมืองเชียงแสนได้บูรณะและสร้างเพิ่มเติมอีกหลายครั้งต่างยุคสมัยกันมา จนในปี พ.ศ. 2100 เชียงแสนตกเป็นเมืองขึ้นของพม่า โดยมีฟ้ามังทราแห่งราชวงศ์ตองอูปกครอง ต่อมากรุงศรีอยุธยาในรัชสมัยของสมเด็จพระนเรศวร ได้ส่งออกญารามเดโชมาครองเมืองเชียงแสน แต่ก็ยึดเมืองเชียงแสนได้ในระยะเวลาสั้นๆ เพราะต่อมาต้องอยู่ภายใต้การปกครองของกษัตริย์ชาวล้านช้าง และถูกพม่าเข้าตีแล้วครอบครองอยู่อีกหลายปี จนในที่สุดยุคกรุงธนบุรี มีผู้นำของล้านนา คือ พญาจ่าบ้านและเจ้ากาวิละ ร่วมกับทัพกรุงธนบุรีต่อต้านอำนาจพม่าในล้านนา จึงทำสงครามกันอย่างยืดเยื้อเป็นระยะเวลาถึง 30 ปี จนล่วงเข้าสู่สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น รัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์โปรดเกล้าฯ ให้กรมหลวงเทพหริรักษ์กับพระยายม ร่วมกับกองทัพเวียงจันทร์ ยกทัพเข้าตีเชียงแสนจนแตก หลังจากนั้นได้เผาเมืองเชียงแสน และกวาดต้อนผู้คนไปเป็นเชลยจำนวนมาก           เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (2526 : 186) ผู้เขียนพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชการที่ 1 กล่าวว่าการกวาดต้อนชาวเชียงแสนในยุคนี้มีจำนวนประมาณ 23,000 ครอบครัว แล้วแบ่งกลุ่มให้ไปอยู่ตามเมืองต่างๆ คือ เชียงใหม่ ลำปาง น่าน เวียงจันทร์ และที่สำคัญ คือ มีกลุ่มหนึ่งให้ลงมายังกรุงเทพฯ โดยรัชกาลที่ 1 โปรดเกล้าฯ ให้ไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่เสาไห้ สระบุรี และที่บ้านคูบัว ราชบุรี           สงครามครั้งนั้นทำให้เมืองเชียงแสนกลายสภาพเป็นเมืองร้างมาจนถึงรัชกาลที่ 3 จนกระทั่งในสมัยรัชกาลที่ 5 พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีพวกพม่า ลื้อ เขิน เริ่มอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในเมืองเชียงแสน รัชกาลที่ 5 จึงโปรดเกล้าฯ ให้เจ้าอินทรวิชยานนท์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ยกกำลังไปปราบและขับไล่ให้ออกไป ภายหลังพระองค์ได้โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าอินต๊ะ เจ้าผู้ครองนครลำพูนนำครอบครัวพร้อมชาวเมืองลำพูนและเชียงใหม่ จำนวน 1,500 ครอบครัวขึ้นมาตั้งถิ่นฐานที่เมืองเชียงแสน เมืองเชียงแสนจึงกลับมาเป็นเมืองที่มีผู้คนอีกครั้งหนึ่ง           เมื่อเมืองเชียงแสนกลายเป็นเมืองที่อยู่ภายใต้การปกครองของกรุงเทพฯ โดยมีนโยบายให้ตั้งเป็นเมืองขึ้นมาใหม่ แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จ จนถึงช่วงยุคการเปลี่ยนแปลงการปกครองท้องถิ่น จึงมีนโยบายให้ยุบเมืองเชียงแสนเข้าเป็นกิ่งอำเภอเชียงแสนหลวงขึ้นตรงต่ออำเภอแม่จัน ต่อมาจึงยกระดับขึ้นเป็นอำเภอเชียงแสน ในปี พ.ศ. 2500           ตลอดระยะเวลาเกือบ 700 ปีจนถึงปัจจุบัน เมืองเชียงแสนได้ผ่านเหตุการณ์ต่างๆ มากมาย ซึ่งยังเหลือหลักฐานที่จากแหล่งโบราณคดีและโบราณวัตถุให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชม เรียนรู้ และสัมผัส นอกจากนี้ เมืองเชียงแสน ยังมีความหลากหลายด้านเชื้อชาติ คือ ชาวไทยยวน (คนเมือง) ชาวไทยลื้อ ชาวไทยใหญ่ ชาวไทยลาว ชาวไทยลาวอีสาน ชาวไทยเขิน และกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ อีกหลายกลุ่ม มีความสมบูรณ์ของพื้นที่ชุ่มน้ำและแหล่งสัตว์น้ำ แหล่งโบราณสถานและแหล่งโบราณคดี ความงดงามของประเพณีและวัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นถิ่นพำนักของศิลปินเชียงรายหลากหลายสาขา เช่น สาขาจิตรกรรม สาขาปฏิมากรรม สาขาหัตถกรรม และสาขาดนตรีนาฏศิลป์  เป็นต้น สิ่งเหล่านี้ถือว่าเป็นจุดเด่นของชุมชน           นอกจากนี้ ชุมชนท้องถิ่นในเขตพื้นที่อำเภอเชียงแสน ยังเป็นชุมชนที่ตั้งอยู่ที่ราบลุ่มแม่น้ำสำคัญ 2 สาย คือ แม่น้ำกกและแม่น้ำโขง พร้อมทั้งเป็นพื้นที่เชื่อมโยงชายแดนระหว่าง 3 ประเทศ คือ ไทย เมียนมาร์ และ ลาว ดังคำขวัญของจังหวัดเชียงราย “เหนือสุดในสยาม ชายแดนสามแผ่นดิน ถิ่นวัฒนธรรมล้านนา ล้ำค่าพระธาตุดอยตุง”           ปัจจุบันเมืองเชียงแสนเป็นหนึ่งในสามของเขตเศรษฐกิจพิเศษของจังหวัดเชียงราย (อีกสองแหล่ง คืออำเภอแม่สาย และอำเภอเชียงของ) ทำให้เมืองเชียงแสนมีความเจริญอย่างรวดเร็วทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคม และการคมนาคมขนส่ง โดยเฉพาะด้านการขนส่ง มี 2 เส้นทางหลัก คือ เส้นทางเดินเรือ (เส้นทางน้ำ) และเส้นทางเดินรถ (เส้นทางบก) นอกจากนี้รัฐบาลปัจจุบัน (รัฐบาลภายใต้การนำของ คสช.) ยังมีแนวคิดดำเนินโครงการเส้นทางรถไฟเด่นชัย-เชียงราย โดยเมืองเชียงแสนเป็นจุดสิ้นสุดเส้นทางรถไฟเส้นที่ 2           ความเจริญในด้านต่างๆ ดังกล่าวนั้น เป็นทั้งจุดแข็งและจุดอ่อนต่อสภาพสังคมของคนเชียงแสน โดยเฉพาะในด้านศิลปวัฒนธรรม ถือเป็นจุดล่อแหลมมากที่สุด หากปล่อยให้มีสภาพที่ไหลไปตามกระแสความเจริญก้าวหน้าอย่างไม่รู้เท่าทันแล้ว ย่อมทำให้เกิดผลเสียมากกว่าผลดี แต่อย่างไรก็ดี เมืองเชียงแสนในปัจจุบันก็คงความเป็นเมืองเชียงแสนที่หลากหลายด้วยกลุ่มชาติพันธุ์ แหล่งศิลปวัฒนธรรมอันดีงาม และแหล่งโบราณคดีที่สมบูรณ์ สามารถเชื่อมโยงจากปัจจุบันไปสู่อดีต และวางแผนไปสู่อนาคตอันรุ่งเรืองได้           ด้วยความสำคัญของเมืองโบราณเชียงแสนดังกล่าวนั้น เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนา 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน จึงดำริร่วมกันที่จะจัดงานเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ในปี พ.ศ. 2562 ณ บริเวณเมืองโบราณเชียงแสน ในชื่องานว่า “มหกรรมเมืองพิพิธภัณฑ์เมืองเชียงแสน : ปาเจียงแสนปิ๊กบ้าน” ถือว่าเป็นการจัดงานมหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนาต่อเนื่องเป็นครั้งที่ 2  ต่อจากครั้งที่ 1 เมื่อปี พ.ศ. 2559 ในครั้งนั้นใช้ชื่อหัวข้องานว่า “ศรัทธาสักการะ” ณ วัดศรีโคมคำ จังหวัดพะเยา  โดยงานมหกรรมพิพิธภัณฑ์ทั้งสองครั้ง เป็นการทำงานร่วมกันระหว่างเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนา และศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)           ชมบรรยากาศงานมหกรรมพพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนา ปาเจียงแสนปิ๊กบ้าน จากคลิปวิดีโอ https://channel.sac.or.th/th/website/video/detail_news/3191

มหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคใต้ 2560

18 กุมภาพันธ์ 2564

ในภาคใต้มีพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นอยู่กว่า 150 แห่ง  กระจายตัวอยู่ในพื้นที่ 14 จังหวัด ได้บอกเรื่องราวของท้องถิ่น ผ่านสิ่งของที่จัดแสดงอยู่และให้บริการแก่ชุมชนและสังคม ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ได้ร่วมกับพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นเหล่านี้สร้างองค์ความรู้ การบริหารจัดการ และพัฒนาพิพิธภัณฑ์ในด้านต่าง ๆ จนเกิดเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ซึ่งเป็นประโยชน์ในการขับเคลื่อนการทำงานพิพิธภัณฑ์ในระดับภูมิภาค ผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์และผู้ปฏิบัติการทางวัฒนธรรมในภาคใต้จำนวน 42 แห่ง รวมตัวกันสร้างเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคใต้  เพื่อเผยแพร่ความรู้สู่สังคม รวมทั้งสร้างประโยชน์ให้กับชุมชน โดยรอบในด้านต่าง ๆ เช่น การศึกษา การท่องเที่ยว ฯลฯ  ในปี พ.ศ. 2560 เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคใต้ ร่วมกับศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร จัดงาน มหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคใต้ “ทักษิณถิ่นไทยใต้ร่มพระบารมี” ระหว่างวันที่ 26 – 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2560 ณ วัดคลองแห อ.หาดใหญ่ จ.สงขลาคลิกดูรายละเอียดเพิ่มเติม

เทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น 2555

18 กุมภาพันธ์ 2564

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ชวนร่วมงานเทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ครั้งที่ 3 ในหัวข้อ "ภูมิรู้ สู้วิกฤต" เมื่อคนเราช่างคิดแก้ปัญหา  จึงเกิดเป็นภูมิปัญญาในท้องถิ่น    ระหว่างวันที่ 23 – 27  พฤศจิกายน 2555 เวลา 9.00 - 19.00 น. ณ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ตลิ่งชัน กรุงเทพฯ   เราอาจคุ้นเคยกับวิธีแก้ไขปัญหา ด้วยการพึ่งพาความรู้จากตำรา นักวิชาการ หรือเทคโนโลยีสมัยใหม่  แต่รู้หรือไม่ว่า คนธรรมดาสามัญ คนเล็กคนน้อยในท้องถิ่น ต่างมีศักยภาพทางปัญญาในการจัดการกับปัญหาในแบบของตนที่น่าสนใจ ทั้งการหันกลับนำเอาความรู้และวิถีปฏิบัติดั้งเดิมมาปรับใช้  การประดิษฐ์คิดค้นนวัตกรรม  การใช้ระบบประเพณีและพิธีกรรมมาแก้ไขปัญหา รวมถึงการสร้างสรรค์ผลงานบางอย่างเพื่อบันทึกเหตุการณ์วิกฤตที่เกิดขึ้น งานเทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นครั้งที่ 3  พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นจำนวน 69 แห่ง ภูมิใจนำเสนอความหลากหลายของความรู้ในสังคมไทย ทั้งที่อยู่ในตัวคน ชุมชน ธรรมชาติ และวัฒนธรรม ที่แต่ละท้องถิ่นนำมาใช้จัดการกับวิกฤตการณ์ที่ตนเองเผชิญ ทั้งโรคภัยไข้เจ็บ  ภัยธรรมชาติ  ภัยสงคราม  ภัยเศรษฐกิจ และโลกาภิวัตน์ที่ทำให้วัฒนธรรมท้องถิ่นเปลี่ยนแปลง  ชมรายละเอียดเพิ่มเติมใน Facebook เทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น

เทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น 2553

18 กุมภาพันธ์ 2564

เทศกาลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น 2553  "สยามใหม่ จากมุมมองท้ิองถิ่น" พุทธศักราช 2553 เป็นปีครบรอบหนึ่งศตวรรษแห่งการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้า อยู่หัว  หลังจากที่ทรงครองราชย์ระหว่าง พ.ศ. 2411-2453  ช่วงเวลาสี่สิบกว่าปีในรัชสมัยของพระองค์ท่าน เป็นเวลาที่สยามก้าวเข้าสู่ศักราชใหม่  เกิดความเปลี่ยนแปลงสำคัญยิ่งหลายด้าน จนนักวิชาการหลายคนถือว่าการเปลี่ยนแปลงครั้งนั้นถือเป็นการเข้าสู่สังคม สมัยใหม่ พร้อมเรียกขานกันอย่างไม่เป็นทางการว่าเป็นยุค “สยามใหม่” งานเทศกาลจึงเป็นการร่วมเฉลิมฉลองรัชสมัยอันยิ่งใหญ่ในประวัติศาสตร์ไทย ภาพของสยามใหม่ ในความรับรู้ทั่วไป มักจะเป็นภาพของการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างใหญ่ๆ ซึ่งเกิดขึ้นจากศูนย์กลาง สิ่งที่เรามักจะยังมองไม่เห็น คือภาพของความเปลี่ยนแปลงในชีวิตประจำวันของผู้คนที่เป็นไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินในชุมชนท้องถิ่นต่างๆ พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นสามารถช่วยให้เราย้อนรำลึกถึงเหตุการณ์ เรื่องราว ที่เกิดขึ้นท้องถิ่นในยุคร้อยกว่าปีมาแล้วได้เป็นอย่างดี โดยอาศัยวัตถุสิ่งของต่างๆที่เก็บรวบรวมไว้ รวมทั้งเรื่องเล่าของคนในท้องถิ่นที่สืบทอดกันมา ...อ่านต่อ