จารึกกษัตริย์ราชวงศ์มังราย

จารึก

จารึกกษัตริย์ราชวงศ์มังราย

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกกษัตริย์ราชวงศ์มังราย

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

ลพ./๙, พช. ๓๔๑, ๑๘, ศิลาจารึกกษัตริย์ราชวงศ์มังราย, หลักที่ ๓๐๑ จารึกวัดสุวรรณมหาวิหาร พะเยา

อักษรที่มีในจารึก

ฝักขาม

ศักราช

พุทธศักราช ๑๙๕๔

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๔ ด้าน มี ๖๘ บรรทัด ด้านที่ ๑ และ ๒ มีด้านละ ๒๓ บรรทัด ด้านที่ ๓ มี ๒๒ บรรทัด ด้านที่ ๔ ตัวอักษรลบเลือน อ่านจับความได้ยาก

วัตถุจารึก

ศิลา ประเภทหินทรายเนื้อหยาบ สีน้ำตาล

ลักษณะวัตถุ

รูปหลักสี่เหลี่ยมด้านเท่า ปลายแหลม

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๓๗ ซม. สูง ๑๐๑ ซม. หนา ๓๗ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “ลพ. ๙”
๒) พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย จังหวัดลำพูน กำหนดเป็น “ลพ./๙, พช. ๓๔๑, ๑๘”
๓) ในวารสาร ศิลปากร ปีที่ ๒๔ ฉบับที่ ๒ (พฤษภาคม ๒๕๒๓) กำหนดเป็น “ศิลาจารึกกษัตริย์ราชวงศ์มังราย”
๔) ในหนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย และ ประชุมจารึกเมืองพะเยา กำหนดเป็น “จารึกกษัตริย์ราชวงศ์มังราย”
๕) ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๗ กำหนดเป็น “หลักที่ ๓๐๑ จารึกวัดสุวรรณมหาวิหาร พะเยา”

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย จังหวัดลำพูน

พิมพ์เผยแพร่

๑) วารสาร ศิลปากร ปีที่ ๒๔ ฉบับที่ ๒ (พฤษภาคม ๒๕๒๓) : ๔๒-๕๒.
๒) วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๓๓), ๓๔-๓๕.
๓) ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๗ (กรุงเทพฯ : คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทยฯ สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี, ๒๕๓๔), ๘๙-๙๘.
๔) ประชุมจารึกเมืองพะเยา (กรุงเทพฯ : ศิลปวัฒนธรรม, ๒๕๓๘), ๔๙-๕๗.

ประวัติ

เดิมจารึกหลักนี้ได้ขึ้นทะเบียนประวัติในบัญชีจารึกจังหวัดเชียงราย ครั้นเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๓ นายประสาร บุญประคอง และนายเทิม มีเต็ม ได้รับอนุมัติให้เดินทางขึ้นไปสำรวจจารึกต่างๆ ในเขตท้องที่อำเภอพะเยา อำเภอเชียงคำ อำเภอเชียงแสน และอำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย สำรวจแล้วไม่พบจารึกหลักดังกล่าวนี้ ถึงปี พ.ศ. ๒๕๑๕ นายประสาร บุญประคอง พร้อมด้วยนายธูป นวลยง และนายเทิม มีเต็ม เจ้าหน้าที่กองหอสมุดแห่งชาติ ได้เดินทางขึ้นไปสำรวจจารึกต่างๆ ในเขตท้องที่อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน และจังหวัดเชียงใหม่ ได้สำรวจพบจารึกหลักนี้เก็บรักษาอยู่ ณ พิพิธภัณฑฯ หริภุญไชย วัดพระธาตุ จังหวัดลำพูน เมื่อสำรวจพบแล้ว จึงได้จำหน่ายจารึกหลักนี้ออกจากทะเบียนประวัติบัญชีจารึกจังหวัดเชียงราย มาขึ้นทะเบียนไว้ในทะเบียนประวัติบัญชีจารึกจังหวัดลำพูน ในลำดับบัญชีเลขที่ ลพ. ๙ เลขทะเบียนหลักจารึกที่ ลพ. ๙

เนื้อหาโดยสังเขป

ข้อความจารึกขึ้นต้นด้วยการอภิวาทพระรัตนตรัย จากนั้นกล่าวลำดับราชวงศ์กษัตริย์ เริ่มต้นแต่พระยามังราย ดังนี้ มังราย, คราม, ท้าวแสนพู, คำฟู, ผายู, ท้าวกลินา (กือนา), เจ้าแสนเมืองมา จารึกได้บ่งถึง พระมหาเถรพุทธเสน ผู้เป็นประธานในการสร้างพระสุวรรณมหาวิหาร เจ้ามหาราชและมหาเทวีได้ถวายนา แก่พระสุวรรณมหาราช อีกทั้งยังกล่าวถึงหมู่บ้านและที่นา ที่เจ้าสี่หมื่นถวายไว้กับพระสุวรรณมหาวิหาร

ผู้สร้าง

ไม่ปรากฏหลักฐาน

การกำหนดอายุ

ข้อความจารึกด้านที่ ๓ บรรทัดที่ ๒๐-๒๑ ระบุ พ.ศ. ๑๙๕๔ อันเป็นรัชสมัยของพระเจ้าสามฝั่งแกน (พ.ศ. ๑๙๔๕-๑๙๘๕) อนึ่ง ข้อความจารึกบรรทัดที่ ๑๗-๑๘ ระบุ “ปีรวงเม้า” ซึ่งเป็นปีเถาะ อัฐศก ของไทยภาคเหนือ ควรตรงกับ พ.ศ. ๑๙๕๔ เพราะเป็นปีที่สร้างเวียงเจ็ดรินด้วย เวียงนี้เป็นที่ประทับของพระเจ้าสามฝั่งแกน ดังนั้นจึงจะเทียบปีรวงเม้าให้ตรงกับพุทธศักราชที่เกินสมัยพระเจ้าสามฝั่งแกนไม่ได้ (ในรอบ ๖๐ ปี จึงจะมีชื่อปีของไทยซ้ำกันครั้งหนึ่ง และปีรวงเม้าในสมัยพระเจ้าสามฝั่งแกนตรงกับ พ.ศ. ๑๙๕๔ เพียงปีเดียวเท่านั้น)

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : นวพรรณ ภัทรมูล, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๙, จาก :
๑) จำปา เยื้องเจริญ, เทิม มีเต็ม และคงเดช ประพัฒน์ทอง, “จารึกกษัตริย์ราชวงศ์มังราย,” ใน วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๓๓), ๓๔-๓๕.
๒) เทิม มีเต็ม, “ชร. ๔ จารึกกษัตริย์ราชวงศ์มังราย,” ใน ประชุมจารึกเมืองพะเยา (กรุงเทพฯ : ศิลปวัฒนธรรม, ๒๕๓๘), ๔๙-๕๗.
๓) เทิม มีเต็ม, “หลักที่ ๓๐๑ จารึกวัดสุวรรณมหาวิหาร พะเยา,” ใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๗ : ประมวลจารึกที่พบในประเทศไทยและต่างประเทศ (กรุงเทพฯ : คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทยและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และโบราณคดี สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี, ๒๕๓๔), ๘๙-๙๘.
๔) เทิม มีเต็ม และประสาร บุญประคอง, “ศิลาจารึกราชวงศ์มังราย ลพ./๑๙,” ศิลปากร ๒๔, ๒ (พฤษภาคม ๒๕๒๓) : ๔๒-๕๒.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170