จารึก

The Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
  • images
  • images

ชุดคำค้น 18 คำ

อายุ-จารึก พ.ศ. 2137, อายุ-จารึกพุทธศตวรรษที่ 22, ยุคสมัย-จารึกสมัยอาณาจักรล้านช้าง, ยุคสมัย-จารึกสมัยอาณาจักรล้านช้าง-พระหน่อเมือง, วัตถุ-จารึกบนหิน, วัตถุ-จารึกบนหินทราย, วัตถุ-จารึกบนหินทรายสีเทา, ลักษณะ-จารึกบนใบเสมา, ศาสนา-จารึกในพระพุทธศาสนา, ที่อยู่ปัจจุบัน-จารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ขอนแก่น, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-ถวายที่ดิน, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-ถวายข้าพระ, เรื่อง-พิธีกรรมทางศาสนา, เรื่อง-พิธีกรรมทางศาสนา-กัลปนา, บุคคล-กษัตริย์และผู้ครองอาณาจักรล้านช้าง, บุคคล-กษัตริย์และผู้ครองอาณาจักรล้านช้าง-พระหน่อเมือง, บุคคล-พระวรรัตนธรรมประโชติฯ, บุคคล-พระหน่อเมือง,

จารึกมุจลินทอาราม ๑

จารึก

จารึกมุจลินทอาราม ๑

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกมุจลินทอาราม ๑

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

ศิลาจารึก ขก. ๘ อักษรและภาษาไทย จ.ศ. ๙๕๖, ศิลาจารึกเมืองห้วยหลวง (ขก. ๘), จารึกวัดมุจลินทอาราม ๑ (ขก. ๘)

อักษรที่มีในจารึก

ไทยน้อย

ศักราช

พุทธศักราช ๒๑๓๗

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๒ ด้าน มี ๓๔ บรรทัด ด้านที่ ๑ มี ๒๐ บรรทัด ด้านที่ ๒ มี ๑๔ บรรทัด

วัตถุจารึก

ศิลา ประเภทหินทรายสีเทา

ลักษณะวัตถุ

รูปใบเสมา

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๕๐ ซม. สูง ๑๑๔ ซม. หนา ๑๑.๕ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “ขก. ๗”
๒) ในวารสาร ศิลปากร ปีที่ ๑๙ ฉบับที่ ๖ (มีนาคม ๒๕๑๙) กำหนดเป็น “ศิลาจารึก ขก. ๘ อักษรและภาษาไทย จ.ศ. ๙๕๖”
๓) ในวารสาร จันทรเกษม ฉบับที่ ๑๓๐ (พฤษภาคม-มิถุนายน ๑๕๑๙) กำหนดเป็น “ศิลาจารึกเมืองห้วยหลวง (ขก. ๘)”
๔) ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๕ กำหนดเป็น “จารึกมุจลินทอาราม ๑”
๕) ในหนังสือ ศิลาจารึกอีสานสมัยไทย-ลาว กำหนดเป็น “จารึกวัดมุจลินทอาราม ๑ (ขก. ๘)”

ปีที่พบจารึก

กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๑๘

สถานที่พบ

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น

ผู้พบ

เจ้าหน้าที่งานบริการหนังสือภาษาโบราณ กองหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร

ปัจจุบันอยู่ที่

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น

พิมพ์เผยแพร่

๑) วารสารศิลปากร ปีที่ ๑๙ ฉบับที่ ๖ (มีนาคม ๒๕๑๙) : ๑๐๕-๑๐๘.
๒) วารสารจันทรเกษม ฉบับที่ ๑๓๐ (พฤษภาคม-มิถุนายน ๑๕๑๙) : ๕๔-๕๗.
๓) จารึกในประเทศไทย เล่ม ๕ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๓๖๗-๓๗๒.
๔) ศิลาจารึกอีสานสมัยไทย-ลาว (กรุงเทพฯ : คุณพินอักษรกิจ, ๒๕๓๐), ๒๘๔-๒๘๗.

ประวัติ

ศิลาจารึกวัดมุจลินทอารามนี้ เจ้าหน้าที่งานบริการหนังสือภาษาโบราณ กองหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ได้พบที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ขณะทำการสำรวจเอกสารโบราณในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๑๘ จารึกหลักนี้ เมื่อพิมพ์เผยแพร่ในวารสารศิลปากร ใช้ชื่อเรื่องว่า ศิลาจารึก ขก. ๘ อักษรและภาษาไทย จ.ศ. ๙๕๖ การนำมารวมพิมพ์ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๕ นี้ ได้ปรับปรุงทะเบียนวัตถุ และชื่อจารึกใหม่ เป็นเลขที่ ขก. ๗ จารึกมุจลินทอาราม ๑ ตามหลักฐานของพิพิธภัณฑ์ฯ ขอนแก่น ระบุว่าได้นำมาจากวัดศรีบุญเรือง อ. เมือง จ. หนองคาย แต่จากการศึกษาเนื้อหาที่จารึกอยู่ในศิลาจารึกหลักนี้แล้ว น่าจะเชื่อได้ว่าได้โยกย้ายมาไว้ที่วัดศรีบุญเรืองระยะหนึ่ง เพราะเนื้อหาของจารึกได้กล่าวถึงเขตวัดมุจลินท์ ซึ่งอยู่ติดฝั่งแม่น้ำห้วยหลวง เมืองห้วยหลวง (อ. โพนพิสัย จ. หนองคาย) ฉะนั้นจึงสันนิษฐานว่า เดิมคงอยู่ที่วัดมุจลินทอาราม ริมฝั่งน้ำห้วยหลวง เมืองโพนพิสัย จ. หนองคาย ครั้นเมื่อเป็นวัดร้างจึงได้เคลื่อนย้ายมาไว้ที่วัดศรีบุญเรืองดังกล่าวข้าง ต้น จารึกหลักนี้ได้มีการอ่านครั้งแรกโดย เทิม มีเต็ม และตรวจแก้โดย ประสาร บุญประคอง พิมพ์เผยแพร่ในวารสารศิลปากร ปีที่ ๑๙ ฉบับที่ ๖ เดือนมีนาคม ๒๕๑๙ ต่อมา สงวน รอดบุญ ไม่เห็นด้วยกับคำอ่านเหล่านั้น และวิจารณ์การอ่านครั้งแรกไว้ในวารสาร จันทรเกษม ฉบับที่ ๑๓๐ ประจำเดือน พฤษภาคม-มิถุนายน ๒๕๑๙ สงวน รอดบุญ ได้เสนอให้เปลี่ยนแปลงการอ่านจารึกหลักนี้หลายตอน ฉะนั้นคำอ่านจารึกมุจลินทอาราม ๑ ครั้งนี้จึงต่างกับการอ่านครั้งแรกจำนวนมาก โดยเฉพาะชื่อบ้านนามเมืองและสาระบางส่วน

เนื้อหาโดยสังเขป

พระวรรัตนธรรมประโชติฯ หรือในพงศาวดารเรียกว่า พระหน่อเมือง (พ.ศ. ๒๑๓๔-๒๑๔๑) มีพระราชโองการเถราภิเษกพระสังฆราชมุจลินทมุนีจุฬาโลก วัดมุจลินทอาราม ที่เมืองห้วยหลวง และอุทิศที่ดิน นาจังหัน ที่สำคัญที่สุดคือ ได้กำหนดเขตวัดมุจลินทอารามเป็นเขตปลอดอาญาแผ่นดิน นั่นคือ ผู้ที่ถูกอาญาแผ่นดินหนีเข้ามาพึ่งศาสนาในบริเวณวัดจะได้รับอภัยโทษ คือจากโทษประหาร จองจำ โบยตี มาเป็นเพียงปรับไหม และยกให้เป็นข้าโอกาสของวัด

ผู้สร้าง

พระวรรัตนธรรมประโชติฯ (พระหน่อเมือง, พ.ศ. ๒๑๓๔-๒๑๔๑)

การกำหนดอายุ

ข้อความจารึกด้านที่ ๒ บรรทัดที่ ๑๓ ระบุ จ.ศ. ๙๕๖ ซึ่งตรงกับ พ.ศ. ๒๑๓๗ อันเป็นสมัยที่พระหน่อเมืองปกครองราชอาณาจักรล้านช้าง (พ.ศ. ๒๑๓๔-๒๑๔๑)

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : นวพรรณ ภัทรมูล, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๙, จาก :
๑) เทิม มีเต็ม, “คำอ่านศิลาจารึก ขก. ๘ อักษรและภาษาไทย,” ศิลปากร ๑๙, ๖ (มีนาคม ๒๕๑๙) : ๑๐๕-๑๐๘.
๒) เทิม มีเต็ม, “จารึกมุจลินทอาราม ๑,” ใน จารึกในประเทศไทย เล่ม ๕ : อักษรธรรมและอักษรไทย พุทธศตวรรษที่ ๑๙-๒๔ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๓๖๗-๓๗๒.
๓) ธวัช ปุณโณทก, “จารึกวัดมุจลินทอาราม ๑ (ขก. ๘),” ใน ศิลาจารึกอีสานสมัยไทย-ลาว : ศึกษาทางด้านอักขรวิทยาและประวัติศาสตร์อีสาน (กรุงเทพฯ : คุณพินอักษรกิจ, ๒๕๓๐), ๒๘๔-๒๘๗.
๔) สงวน รอดบุญ, “ข้อคิดจากศิลาจารึก เมืองห้วยหลวง (ขก. ๘),” จันทรเกษม ๑๓๐ (พฤษภาคม-มิถุนายน, ๒๕๑๙) : ๕๔-๕๗.
๕) สิลา วีระวงส์, เรียบเรียง ; สมหมาย เปรมจิตต์, แปล, ประวัติศาสตร์ลาว, พิมพ์ครั้งที่ ๓ (กรุงเทพฯ : มติชน, ๒๕๔๐), ๑๑๐-๑๑๑.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170