จารึก

The Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
  • images
  • images

ชุดคำค้น 24 คำ

อายุ-จารึก พ.ศ. 1900, อายุ-จารึกพุทธศตวรรษที่ 19, ยุคสมัย-จารึกสมัยสุโขทัย, ยุคสมัย-จารึกสมัยสุโขทัย-พระมหาธรรมราชาที่ 1, วัตถุ-จารึกบนหิน, วัตถุ-จารึกบนหินทราย, วัตถุ-จารึกบนหินทรายแป้ง, วัตถุ-จารึกบนหินดินดาน, ลักษณะ-จารึกบนใบเสมา, ที่อยู่ปัจจุบัน-จารึกในหอพระสมุดวชิรญาณ กรุงเทพมหานคร, เรื่อง-ประวัติศาสตร์สุโขทัย, เรื่อง-ประวัติและตำนาน-พุทธศาสนา, เรื่อง-ความเป็นอยู่และประเพณี, เรื่อง-ความเป็นอยู่และประเพณี-สร้างศิลาจารึก, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-สร้างรอยพระพุทธบาท, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-สร้างวัดหรือศาสนสถาน, เรื่อง-พิธีกรรมทางศาสนา, เรื่อง-พิธีกรรมทางศาสนา-ประดิษฐานพระธาตุ, เรื่อง-พิธีกรรมทางศาสนา-ปลูกพระศรีมหาโพธิ, เรื่อง-เวทมนตร์คาถาในพระพุทธศาสนา, เรื่อง-การสรรเสริญบุคคล-พระมหาธรรมราชาที่ 1, บุคคล-กษัตริย์และผู้ครองกรุงสุโขทัย, บุคคล-กษัตริย์และผู้ครองกรุงสุโขทัย-พระมหาธรรมราชาที่ 1,

จารึกนครชุม

จารึก

จารึกนครชุม

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 29 ส.ค. 2559 10:08:47 )

ชื่อจารึก

จารึกนครชุม

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

หลักที่ ๓ จารึกนครชุม

อักษรที่มีในจารึก

ไทยสุโขทัย

ศักราช

พุทธศักราช ๑๙๐๐

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๒ ด้าน มี ๑๓๖ บรรทัด จำนวน ๒ ด้าน ด้านที่ ๑ มี ๗๘ บรรทัด และด้านที่ ๒ มี ๕๘ บรรทัด

วัตถุจารึก

หินทรายแป้ง แทรกสลับกับหินดินดาน

ลักษณะวัตถุ

แผ่นรูปใบเสมา

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๔๗ ซม. สูง ๑๙๓ ซม. หนา ๖ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “กพ. ๑ (กพ./๑)”
๒) ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๑ และ จารึกสมัยสุโขทัย กำหนดเป็น “หลักที่ ๓ จารึกนครชุม”

ปีที่พบจารึก

พุทธศักราช ๒๔๖๔

สถานที่พบ

วัดพระบรมธาตุ ตำบลนครชุม อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพชร

ผู้พบ

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

ปัจจุบันอยู่ที่

หอพระสมุดวชิรญาณ กองหอสมุดแห่งชาติ กรุงเทพมหานคร

พิมพ์เผยแพร่

๑) ประชุมพงศาวดาร ภาค ๑ เรื่องเที่ยวเมืองพระร่วง (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๔๙๙), ๑๗-๒๖.
๒) แถลงงานประวัติศาสตร์ เอกสารโบราณคดี ปีที่ ๓ ฉบับที่ ๓ (กันยายน ๒๕๑๒).
๓) พงศาวดารโยนก (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๑๖), ๗๒.
๔) ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๑ ([กรุงเทพฯ] : สำนักนายกรัฐมนตรี, ๒๕๒๑), ๕๙-๗๓.
๕) จารึกสมัยสุโขทัย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๖), ๒๖-๓๙.
๖) วชิรญาณ เล่มที่ ๑ ภาค ๒, ๑๖๐.

ประวัติ

เดิมไม่ทราบว่าอยู่ที่ไหน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพยายามสืบหาอยู่เป็นเวลานาน จนเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๔ พระองค์เสด็จกลับจากเชียงใหม่มาประทับที่เมืองกำแพงเพชร จึงได้ความจากพระครูธรรมาธิมุตมุนี (ศรี) เจ้าอาวาสวัดพระบรมธาตุ ซึ่งอยู่ในวัดมา ๔๐ ปีเศษ ยังจำได้เมื่อศิลาหลักนี้อยู่ในวัด และยังมีฐานทำด้วยแลงอันมีขนาดพอเหมาะกับศิลาหลักนี้อยู่จนเดี่ยวนี้ จึงได้ทราบว่า ศิลาหลักนี้เดิมอยู่ที่วัดพระบรมธาตุ ริมแม่น้ำปิง ข้างทิศใต้ หน้าเมืองกำแพงเพชร ที่วัดนี้แต่ก่อนมีพระเจดีย์ ๓ องค์ องค์กลางเป็นรูปพระเจดีย์ไทย ฝีมือครั้งพระธรรมราชาที่ ๑ แต่ปัจจุบันเป็นรูปพระเจดีย์พม่า เพราะรัฐบาลได้อนุญาตให้คนพม่า ชื่อพญาตะกา ซ่อมเมื่อ ๓๐ ปีเศษแล้ว บางทีจะเป็นพระเจดีย์องค์นี้เองที่ได้กล่าวไว้ในศิลาจารึกนครชุมนี้ เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว เมืองนครชุม ซึ่งในศิลาจารึกหลักที่ ๘ เรียกว่า นครพระชุม เดิมคงอยู่ริมแม่น้ำปิงทิศตะวันตก ในบริเวณใกล้เคียงกับวัดพระบรมธาตุปัจจุบันนี้ จารึกนครชุมหลักนี้ได้นำมากรุงเทพฯ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๒๙ พร้อมกับรูปพระอิศวร (หลักที่ ๑๓) ที่นายรัสต์มัน ชาวเยอรมันได้พบที่ศาลพระอิศวร เมืองกำแพงเพชร และได้ตั้งอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานจนถึง พ.ศ. ๒๔๕๑ จึงได้ส่งมายังหอพระสมุดฯ

เนื้อหาโดยสังเขป

พระยาฦๅไทยคือพระธรรมราชาที่ ๑ ได้ประดิษฐานพระศรีรัตนมหาธาตุและได้ปลูกพระศรีมหาโพธิ ซึ่งได้มาจากลังกาทวีป เรื่องนี้มีในด้านที่ ๑ ตั้งแต่บรรทัดที่ ๑-๑๔ และตั้งแต่บรรทัดที่ ๑๕-๖๓ กล่าวถึงเรื่องสัทธรรมอันตรธาน ๕ และเป็นคำตักเตือนสัตบุรุษให้รีบเร่งทำบุญกุศลเมื่อพระพุทธศาสนายังมีอยู่ ตั้งแต่บรรทัดที่ ๖๔ ถึงด้านที่ ๒ เป็นคำสรรเสริญพระเจ้าธรรมราชาที่ ๑ ว่าเป็นกษัตริย์ผู้ดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรมและเป็นธรรมิกะมหาราช ที่สุดกล่าวถึงศิลาจารึกและรอยพระพุทธบาทต่างๆ ที่พระธรรมราชาทรงสร้าง ในหัวเมืองต่างๆ ในอาณาเขตของพระองค์

ผู้สร้าง

พระมหาธรรมราชาที่ ๑

การกำหนดอายุ

จารึกนครชุมได้จารึกเมื่อมหาศักราช ๑๒๗๙ ปีระกา (พ.ศ. ๑๙๐๐)

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : ตรงใจ หุตางกูร, วชรพร อังกูรชัชชัย และดอกรัก พยัคศรี, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๖, จาก :
๑) ยอร์ช เซเดส์, “จารึกนครชุม,” ใน จารึกสมัยสุโขทัย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๖), ๒๖-๓๙.
๒) ยอร์ช เซเดส์, “หลักที่ ๓ ศิลาจารึกนครชุม จังหวัดกำแพงเพชร,” ใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๑ : เป็นจารึกกรุงสุโขทัยที่ได้พบก่อน พ.ศ. ๒๔๖๗ ([กรุงเทพฯ] : คณะกรรมการพิจารณาและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี, ๒๕๒๑), ๕๙-๗๓.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170