จารึกที่ฐานรูปนายนกผู้เผาตัว

จารึก

จารึกที่ฐานรูปนายนกผู้เผาตัว

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกที่ฐานรูปนายนกผู้เผาตัว

อักษรที่มีในจารึก

ไทยธนบุรี-รัตนโกสินทร์

ศักราช

พุทธศักราช ๒๓๖๐

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๑ ด้าน มี ๘ บรรทัด

วัตถุจารึก

หินชนวนสีดำ

ลักษณะวัตถุ

แผ่นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๕๑ ซม. สูง ๑๘ ซม. หนา ๑ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น "ธบ. ๙ จารึกศาลด้านหน้าพระอุโบสถวัดอรุณ"
๒) ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๖ ตอนที่ ๑ กำหนดเป็น "หลักที่ ๑๓๖ ศิลาจารึกที่ฐานรูปนายนกผู้เผาตัว"

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

วัดอรุณราชวราราม แขวงวัดอรุณ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

ศาลาเล็ก บริเวณหน้าพระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม แขวงวัดอรุณ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

พิมพ์เผยแพร่

ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๖ ตอนที่ ๑ (กรุงเทพฯ : สำนักนายกรัฐมนตรี, ๒๕๑๗), ๑๕.

ประวัติ

ศิลาจารึกนี้อยู่บริเวณฐานรูปนายนก ซึ่งเป็นประติมากรรมสลักจากหิน ตั้งอยู่ในศาลาเล็ก บริเวณหน้าพระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม ศิลาจารึกหลักนี้ นายประสาร บุญประคอง เป็นผู้อ่าน โดยมีการตีพิมพ์ลงใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๖ ตอนที่ ๑ ใน พ.ศ. ๒๕๑๗ โดยเรียกว่า “หลักที่ ๑๓๓ ศิลาจารึกที่ฐานรูปนายนกผู้เผาตัว” ข้อความในจารึกนี้ นอกจากจะปรากฏบนฐานดังกล่าวแล้ว ก็ยังมีอยู่ในเอกสารทางประวัติศาสตร์อื่นๆ เช่น พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๒ ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) และ พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๒ ฉบับพระนิพนธ์ของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ โดยมีเนื้อความเดียวกัน แตกต่างกันเพียงรายละเอียดเล็กน้อย ในที่นี้ได้นำข้อความในฉบับของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพมาลงไว้ด้วย เนื่องจากมีการกล่าวถึงความเชื่อเรื่องการสละชีวิตเป็นทาน ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ดังนี้ “นายนกเผาตัวตายที่วัดอรุณ เป็นการเอาชีวิตบูชาพระรัตนตรัย การที่คนมีความเลื่อมใสในศาสนาแก่กล้า จนถึงสละชีวิตตน ด้วยเข้าใจว่าจะแลกเอามรรคผลในทางศาสนานั้น มีทุกลัทธิศาสนา แม้มีสิกขาบทห้ามในพระวินัย ก็ยังมีหนังสืออื่นที่โบราณาจารย์แต่งยกย่องการสละชีวิตให้เป็นทาน เพื่อแลกเอาประโยชน์พระโพธิญาณ จึงทำให้คนแต่ก่อนโดยมากมีความนิยมว่า การสละชีวิตเช่นนั้น เป็นความประพฤติชอบ ในกรุงรัตนโกสินทร์นี้ เมื่อในรัชกาลที่ ๑ มีนายเรืองคน ๑ ได้เผาตัวเองเช่นนายนก ได้ทำรูปไว้ที่วัดอรุณทั้งนายเรืองแลนายนก แลมีศิลาจารึก ไว้ดังนี้….”

เนื้อหาโดยสังเขป

พ.ศ. ๒๓๖๐ นายนกเผาตัวตายบริเวณใต้ต้นโพธิ์ หน้าพระวิหารเก่า วัดอรุณราชธาราม ด้วยความเชื่อว่าจะสามารถบรรลุแก่นิพพานได้ โดยช่วงก่อนวันเกิด เหตุนายนกได้มาอยู่ที่การเปรียญเก่าของวัดดังกล่าว เพื่อปฏิบัติธรรม ศพนายนกถูกพบในวันรุ่งขึ้น ชาวบ้านที่ทราบเรื่องต่างพากันมาทำบุญบังสุกุลให้แก่นายนก เป็นจำนวนมาก

ผู้สร้าง

ไม่ปรากฏหลักฐาน

การกำหนดอายุ

กำหนดจากศักราชที่ปรากฏในบรรทัดแรกของจารึกว่า "..จุลศักราช ๑๑๗๙ ปีฉลูนพศก… " ซึ่งตรงกับ พ.ศ. ๒๓๖๐ ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (ร. ๒) แห่งราชวงศ์จักรี (ครองราชย์ พ.ศ. ๒๓๕๒ - ๒๓๖๗)

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย: พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๘, จาก:
๑) ประสาร บุญประคอง, "หลักที่ ๑๓๖ ศิลาจารึกที่ฐานรูปนายนกผู้เผาตัว," ใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๖ ตอนที่ ๑ : ประมวลจารึกสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ที่พบในภาคเหนือ ภาคตะวันออก และภาคกลาง (กรุงเทพฯ : คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี, ๒๕๑๗), ๑๕.
๒) สมคิด จิระทัศนะกุล, วัด : พุทธศาสนสถาปัตยกรรมไทย (กรุงเทพ : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, ๒๕๓๗), ๑๘๕ - ๑๘๙.
๓) กรมศิลปากร, ประวัติวัดอรุณราชวราราม, พิมพ์ครั้งที่ ๒ (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดอรุณราชวราราม, ๒๕๒๑).
๔) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ, พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒, พิมพ์ครั้งที่ ๘ (กรุงเทพฯ : มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์, ๒๕๓๓), ๒๑๒ - ๒๑๓.
๕) ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ (กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่น, ๒๕๔๖).

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170