จารึก

The Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
  • images
  • images
  • images
  • images

จารึกวัดมหาวัน (ลำพูน)

จารึก

จารึกวัดมหาวัน (ลำพูน)

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกวัดมหาวัน (ลำพูน)

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

Vat Mahāvan, ศิลาจารึกมอญ วัดมหาวัน, ๑.๔.๑.๑ วัดมหาวัน พ.ศ. ๒๐๓๒

อักษรที่มีในจารึก

มอญโบราณ

ศักราช

พุทธศตวรรษ ๑๗

ภาษา

มอญโบราณ

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๔ ด้าน มี ๘๕ บรรทัด ด้านที่ ๑ มี ๒๒ บรรทัด ด้านที่ ๒ มี ๒๒ บรรทัด ด้านที่ ๓ มี ๒๑ บรรทัด ด้านที่ ๔ มี ๒๐ บรรทัด

วัตถุจารึก

หินทราย

ลักษณะวัตถุ

รูปใบเสมา

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๗๘ ซม. สูง ๑๓๑ ซม. หนา ๒๔ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “ลพ. ๓”
๒) ในวารสาร Bulletin de l’École Française d’Éxtrême-Orient XXX (1930) กำหนดเป็น “Vat Mahāvan”
๓) ในวารสาร โบราณคดี ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓ (มกราคม ๒๕๑๖) กำหนดเป็น “จารึกวัดมหาวัน”
๔) ในหนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (พ.ศ. ๒๕๒๒) กำหนดเป็น “ศิลาจารึกมอญ วัดมหาวัน”
๕) ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๒ กำหนดเป็น “จารึกวัดมหาวัน”
๖) ในหนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (พ.ศ. ๒๕๓๓) กำหนดเป็น “จารึกวัดมหาวัน” (ลพ./๓, พช. ๒๔, ๓๕๖)
๗) ในหนังสือ ประชุมจารึกล้านนา เล่ม ๑ กำหนดเป็น “๑.๔.๑.๑ วัดมหาวัน พ.ศ. ๒๐๓๒”

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

วัดมหาวัน อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน

พิมพ์เผยแพร่

๑) วารสาร Bulletin de l’École Française d’Éxtrême-Orient XXX (1930) : 6-105.
๒) วารสาร โบราณคดี ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓ (มกราคม ๒๕๑๖) : ๓๑๔-๓๒๒.
๓) วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๒), ๑๘-๒๐.
๔) จารึกในประเทศไทย เล่ม ๒ (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๑๒๗-๑๒๙.
๕) วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๓๓), ๑๘-๑๙.
๖) ประชุมจารึกล้านนา เล่ม ๑ (เชียงใหม่ : คลังข้อมูลจารึกล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๔๐), ๖๑-๗๕.

ประวัติ

จารึกหลักนี้ถูกพบที่วัดมหาวัน อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน ท่านเจ้าคุณพระญาณมงคล รองเจ้าคณะจังหวัดลำพูน เจ้าอาวาสวัดมหาวัน กล่าวว่าเดิมจารึกหลักนี้เคยตั้งอยู่หน้าอุโบสถของวัด ต่อมาท่านเจ้าพระคุณพระญาณมงคล อดีตเจ้าอาวาสได้อนุญาตให้ย้าย ไปอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย จังหวัดลำพูน จารึกหลักนี้มีการตีพิมพ์ครั้งแรกในวารสารของสมาคมฝรั่งเศสแห่งปลายบูรพาทิศ (BEFEO) ปีที่ ๓๐ ค.ศ. ๑๙๓๐ (พ.ศ. ๒๔๗๓) โดยศาสตราจารย์ โรเบิร์ต ฮัลลิเดย์ (Robert Halliday) และศาสตราจารย์ ชาร์ลส์ อ๊อตโต บล็ากเด็น (Charles Otto Blagden) ได้ร่วมกันอ่าน-แปลและเขียนบทความชื่อ “Les Inscription MÔn Du Siam” ซึ่ง ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้า สุภัทรดิศ ดิศกุล ทรงแปลและเรียบเรียงเป็นภาษาไทย ตีพิมพ์ใน วารสารโบราณคดี ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓ พ.ศ. ๒๕๑๖ ต่อมาในปี ๒๕๒๒ กองหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ได้ตีพิมพ์ลงในหนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย เนื่องในโอกาสที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารี เสด็จเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย จังหวัดลำพูน และหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๒ (พ.ศ. ๒๕๒๙) โดยนายเทิม มีเต็ม เป็นผู้อ่านและสรุปความ จากนั้นมีการตีพิมพ์หนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย ซ้ำอีกครั้งใน พ.ศ. ๒๕๓๓ อนึ่ง บทความของ ศ. ม.จ. สุภัทรดิศ ดิศกุล ซึ่งแปลมาจากบทความของ ศ. โรเบิร์ต ฮัลลิเดย์ และ ศ. ชาร์ลส์ อ๊อตโต บล็ากเด็น นั้นระบุว่า จารึกหลักนี้มี ๓ ด้าน ซึ่งในความเป็นจริงแล้วมีทั้งหมด ๔ ด้าน คือ ด้านหน้า-หลัง และด้านข้าง (สัน) ทั้ง ๒ ข้าง สาเหตุที่ข้อมูลมีความคลาดเคลื่อนเช่นนี้ อาจเกิดจากการที่ผู้ทำสำเนาจารึกได้ทำสำเนาส่งไปให้เพียง ๓ ด้าน จึงเกิดความเข้าใจผิดดังกล่าว

เนื้อหาโดยสังเขป

(๑) ข้อความเริ่มต้นกล่าวถึง ความสัตย์ที่แท้จริง คือ จรมตฺต ในผลงานของท่าน (กษัตริย์) ผู้บำเพ็ญ พระราชกุศลในพระพุทธศาสนา
(๒) การสร้างพระเจดีย์ พระพุทธรูปทั้ง ๓ กุฏิ คูหา ฉัตร และการถวายข้าพระ
(๓) กล่าวถึงราชตระกูลและผู้ที่เกี่ยวข้องกับกิจการนี้ (ส่วนใหญ่เป็นคำวิสามานยนาม)
(๔) การถวายสิ่งของแด่วัดและพระสงฆ์

ผู้สร้าง

ไม่ปรากฏหลักฐาน

การกำหนดอายุ

กำหนดอายุจากรูปอักษรมอญโบราณ ซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับตัวอักษรที่ปรากฏบนศิลาจารึก”มยเจดีย์” (Mayazedi) ของพระเจ้าจันสิตถา (Kyanzittha) (อักษรโรมัน Ky ในภาษาพม่าแทนเสียง /c/ ซึ่งเท่ากับ จ ในภาษาไทย) กษัตริย์พุกาม (พม่า) ซึ่งจารึกไว้เมื่อ พ.ศ.๑๖๒๘ และ ๑๖๓๐ ดังนั้นจารึกหลักนี้จึงน่าจะมีอายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๗ เช่นเดียวกัน อนึ่ง อาณาจักรพุกามมีการรับอิทธิพลด้านตัวอักษรไปจากมอญ เมื่อพระเจ้าอนิรุทธ (อโนรธามังฉ่อ) กษัตริย์พุกาม (พม่า) ทรงยกทัพไปตีเมืองสะเทิม (ถะทนหรือสุธรรมวดี) ซึ่งเป็นราชธานีของหัวเมืองมอญฝ่ายใต้สำเร็จ จึงได้มีการกวาดต้อนผู้คน ช่างฝีมือ ตลอดจนภิกษุสงฆ์ และคัมภีร์ทางพุทธศาสนาที่มีอยู่ในดินแดนดังกล่าวไปสู่พุกาม ทำให้วัฒนธรรมมอญ แพร่หลายในพุกาม รวมไปถึงการใช้ตัวอักษร โดยศาสตราจารย์ เรอชินาล์ด เลอเมย์ (Reginald Le May) กล่าวว่า พม่ารับวัฒนธรรมการเขียนหนังสือไปจากมอญ เมื่อราว พ.ศ. ๑๖๐๖ ซึ่งพระเจ้าจันสิตถานั้นก็คือผู้ที่ครองราชย์ต่อจากพระเจ้าอนิรุทธ (อโนรธามังฉ่อ) นั่นเอง

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๗, จาก :
๑) Okell John, A reference grammar of colloquial Burmese (Oxford : Oxford University Press, 1969), 16.
๒) Robert Halliday, “Les Inscriptions Môn Du Siam,” Bulletin de l’École Française d’Éxtrême-Orient XXX (1930) : 6-105.
๓) จำปา เยื้องเจริญ, เทิม มีเต็ม และคงเดช ประพัฒน์ทอง, “จารึกวัดมหาวัน,” ใน วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย, พิมพ์ครั้งที่ ๒ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๓๓), ๑๘-๑๙.
๔) จำปา เยื้องเจริญ, เทิม มีเต็ม และคงเดช ประพัฒน์ทอง, “ศิลาจารึกมอญ วัดมหาวัน,” ใน วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๒), ๑๘-๒๐.
๕) เทิม มีเต็ม, “จารึกวัดมหาวัน,” ใน จารึกในประเทศไทย เล่ม ๒ : อักษรปัลลวะ อักษรมอญ พุทธศตวรรษที่ ๑๒-๒๑ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๑๒๗-๑๒๙.
๖) ม.จ. สุภัทรดิศ ดิศกุล, “ศิลาจารึกภาษามอญที่เมืองลำพูน หลักที่ ๕ และ ๖,” โบราณคดี ปีที่ ๔ เล่มที่ ๓ (มกราคม, ๒๕๑๖) : ๓๑๔-๓๒๒.
๗) ฮันส์ เพนธ์, “๑.๔.๑.๑ วัดมหาวัน พ.ศ. ๒๐๓๒,” ใน ประชุมจารึกล้านนา เล่ม ๑ : จารึกในพิพิธภัณฑ์ฯ เชียงแสน (เชียงใหม่ : คลังข้อมูลจารึกล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๔๐), ๖๑-๗๕.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170