จารึกพุทธอุทานบ้านพรหมทิน

จารึก

จารึกพุทธอุทานบ้านพรหมทิน

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกพุทธอุทานบ้านพรหมทิน

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

จารึกเมืองพรหมทิน ๒

อักษรที่มีในจารึก

หลังปัลลวะ

ศักราช

พุทธศตวรรษ ๑๓-๑๔

ภาษา

บาลี

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๑ ด้าน มี ๔ บรรทัด จำนวน ๑ ด้าน มี ๔ บรรทัด

วัตถุจารึก

ศิลา ประเภทหินดินดาน

ลักษณะวัตถุ

แผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้า

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๘ ซม. หนา ๒ ซม. ยาว ๑๒ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “ลบ. ๒๔”
๒) ในหนังสือ จารึกโบราณรุ่นแรกพบที่ลพบุรีและใกล้เคียง กำหนดเป็น “จารึกเมืองพรหมทิน ๒”
๓) ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๑ กำหนดเป็น “จารึกพุทธอุทานบ้านพรหมทิน”

ปีที่พบจารึก

วันที่ ๒๙ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๔

สถานที่พบ

บ้านพรหมทินใต้ หมู่ที่ ๑๐ ตำบลหลุมข้าว อำเภอโคกสำโรง จังหวัดลพบุรี

ผู้พบ

นายเกิด ชอนตะวัน

ปัจจุบันอยู่ที่

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช จังหวัดลพบุรี

พิมพ์เผยแพร่

๑) จารึกโบราณรุ่นแรกพบที่ลพบุรีและใกล้เคียง (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๔), ๑๔-๑๗.
๒) จารึกในประเทศไทย เล่ม ๑ (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๒๓๗-๒๔๐.

ประวัติ

จารึกหลักนี้ พบโดยนายเกิด ชอนตะวัน ขณะที่กำลังไถนาอยู่ในที่ดินของตน ในเดือนเมษายน พ.ศ. ๒๕๒๔ ต่อมาเจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช จังหวัดลพบุรี ได้ทราบจึงติดต่อขอรับมอบไว้เป็นสมบัติแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช จังหวัดลพบุรี เมื่อวันที่ ๒๙ เมษายน ๒๕๒๔ เจ้าหน้าที่หอสมุดแห่งชาติ ได้อ่าน-แปลข้อความในจารึกและพิมพ์เผยแพร่ครั้งแรกในหนังสือ จารึกโบราณรุ่นแรกพบที่ลพบุรีและใกล้เคียง โดยให้ชื่อจารึกว่าจารึกเมืองพรหมทิน ๒ ต่อมา หอสมุดแห่งชาติได้นำจารึกหลักนี้ มาตีพิมพ์หนังสือชุดจารึกในประเทศไทย เล่ม ๑ โดยเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น จารึกพุทธอุทานบ้านพรหมทิน เนื่องจากถึงแม้ว่าลักษณะสภาพของจารึกนี้ชำรุดมาก เส้นอักษรลบเลือน และขาดหายไปบางตอน แต่จะเนื้อความที่เหลืออยู่ก็ทำให้ทราบได้ว่าเป็นข้อความที่นำมาจาก “พุทธอุทาน” ในพระไตรปิฎก

เนื้อหาโดยสังเขป

เนื้อความที่ปรากฏบนจารึกหลักนี้ คือ “พุทธอุทาน” ซึ่งเป็นคาถาอยู่ในพระวินัยปิฎก เล่ม ๔ มหาวรรค ภาคที่ ๑ มหาขันธกะ เรื่องโพธิกถา ปฏิจจสมุปบาทมนสิการ โดยมีเนื้อเรื่องโดยย่อว่า “พระผู้มีพระภาคตรัสรู้ใหม่ ประทับ ณ โคนไม้โพธิริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ในตำบลอุรุเวลา พระองค์ประทับนั่งเสวยวิมุติสุข ณ โคนไม้โพธิตลอด ๗ วัน ในเวลาปฐมยามแห่งราตรี ทรงพิจารณาปฏิจจสมุปบาท (ธรรมที่เกิดขึ้นเพราะอาศัยเหตุปัจจัย) สายเกิด แล้วทรงเปล่งอุทาน ความว่า “เมื่อธรรมปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ เขาย่อมสิ้นความสงสัย เพราะรู้ธรรมพร้อมทั้งต้นเหตุ” ในเวลามัชฌิมยามแห่งราตรี ทรงพิจารณา ปฏิจจสมุปบาทสายดับ แล้วทรงเปล่งอุทาน ความว่า “เมื่อธรรมปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ เขาย่อมสิ้นความสงสัย เพราะได้ทราบถึงความสิ้นไปแห่งปัจจัย” ในเวลาปัจฉิมยามแห่งราตรี ทรงพิจารณา ปฏิจจสมุปบาท ทั้งโดยอนุโลม (ตามลำดับ) และ โดยปฏิโลม (ย้อนกลับ) แล้วทรงเปล่งอุทานความว่า “เมื่อธรรมปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีความเพียรเพ่งอยู่ พราหมณ์นั้น ย่อมกำจัดมารพร้อมทั้งเสนาเสียได้ดั่งดวงอาทิตย์ทำท้องฟ้าให้สว่างฉะนั้น”” จะเห็นว่าความในพระไตรปิฎกนั้น มีด้วยกัน ๓ บท ส่วนความในจารึกนั้น แตกหักไปเป็นส่วนมาก จึงเหลือไว้เพียงบทที่ ๒

ผู้สร้าง

ไม่ปรากฏหลักฐาน

การกำหนดอายุ

รูปแบบของตัวอักษรเป็นอักษรหลังปัลลวะ อายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๓-๑๔ ประกอบกับคำว่า “อถสฺส” ที่อักษร “ส” ซ้อน “ส” และ คำว่า “อภิญฺเยฺยํ” ก็มีลักษณะการซ้อนอักษร “ย” เหมือนกันกับในสำเนาจารึกวัดเสมาเมืองฯ นศ. ๙ ด้านที่ ๒ ซึ่งมีอายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๔ นอกจากนี้ อักษร “ห” ประกอบสระ “อา” เป็น “หา” และ อักษร “ภ” ประกอบสระ “อา” เป็น “ภา” ก็มีรูปเหมือนกันกับจารึกโกตกปุระ และจารึกตะลังตุโวซึ่งกำหนดอายุไว้ในช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ ๑๓ ซึ่งมีกล่าวในหนังสือ Indian Palaeography ของ Dr. A. H. Dani

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : ตรงใจ หุตางกูร, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๗, จาก :
๑) ชะเอม แก้วคล้าย, “จารึกพุทธอุทานบ้านพรหมทิน,” ใน จารึกในประเทศไทย เล่ม ๑ : อักษรปัลลวะ หลังปัลลวะ พุทธศตวรรษที่ ๑๒-๑๔ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๒๓๗-๒๔๐.
๒) ชะเอม แก้วคล้าย, “จารึกเมืองพรหมทิน ๒,” ใน จารึกโบราณรุ่นแรกพบที่ลพบุรีและใกล้เคียง (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๔), ๑๔-๑๗.
๓) มหามกุฎราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์, “โพธิกถา ปฏิจจสมุปบาทมนสิการ: พุทธอุทานคาถาที่ ๑, ๒ และ ๓,” ใน พระวินัยปิฎก เล่ม ๔ มหาวรรค ภาค ๑ และ อรรถกถา, พิมพ์ครั้งที่ ๓ (กรุงเทพฯ : มหามกุฎราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์, ๒๕๓๖), ๓-๖
๔) สุชีพ ปุญญานุภาพ, พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน, พิมพ์ครั้งที่ ๑๖ (กรุงเทพฯ : มหามกุฎราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์, ๒๕๒๙), ๒๑๒.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170