จารึกเรื่องนิทานสิบสองเหลี่ยม (เหลี่ยมที่ ๑๒ แผ่นที่ ๒ เรื่อง แปลงรสผลมะม่วง)

จารึก

จารึกเรื่องนิทานสิบสองเหลี่ยม (เหลี่ยมที่ ๑๒ แผ่นที่ ๒ เรื่อง แปลงรสผลมะม่วง)

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 15 ส.ค. 2551 13:54:29 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 11 พ.ย. 2562 11:15:48 )

ชื่อจารึก

จารึกเรื่องนิทานสิบสองเหลี่ยม (เหลี่ยมที่ ๑๒ แผ่นที่ ๒ เรื่อง แปลงรสผลมะม่วง)

อักษรที่มีในจารึก

ไทยธนบุรี-รัตนโกสินทร์

ศักราช

ไม่ปรากฏศักราช

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวน ๑ ด้าน ไม่ทราบจำนวนบรรทัด

วัตถุจารึก

หิน

ลักษณะวัตถุ

-

ขนาดวัตถุ

-

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

-

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามฯ แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

คอสองเฉลียงศาลาล้อมพระมณฑปทิศตะวันตก วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามฯ แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

พิมพ์เผยแพร่

ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, ๒๕๕๔), ๒๔๒.

ประวัติ

นิทานสิบสองเหลี่ยม หรือ นิทานอิหร่านราชธรรม เป็นนิทานสุภาษิต ว่าด้วยหลักราชธรรมของพระเจ้าแผ่นดิน มีกลวิธีการแต่งประกอบด้วยเรื่องหลักและเรื่องย่อย เป็นนิทานแสดงราชธรรม ๑๒ เรื่อง เรื่องหลักกล่าวถึงพระเจ้ามามูนครองกรุงแบกแดด เสด็จไปทอดพระเนตรมณฑป ๑๒ เหลี่ยมเมืองมะดาวิน ซึ่งเป็นที่ไว้พระบรมศพพระเจ้าเนาวสว่านดินผู้ทรงธรรม รอบมณฑปดังกล่าวมีนิทานจารึกไว้เหลี่ยมละ ๑ เรื่อง รวม ๑๒ เรื่อง กล่าวถึงกษัตริย์อิหร่านซึ่งประพฤติผิดราชประเพณี แต่ท้ายเรื่องกลับพระทัยระลึกถึงคุณธรรม ในส่วนนี้ถือเป็นเรื่องย่อยซึ่งได้แก่ นิทานเหลี่ยมที่ ๑ เรื่องพระเจ้าฟ้าริดุ่นหาโลหิตเด็กเป็นกระสายยา, นิทานเหลี่ยมที่ ๒ เรื่องพระเจ้าหุมายุนคิดเก็บภาษีผลทับทิม, นิทานเหลี่ยมที่ ๓ เรื่องพระเจ้าสันหยันยิงเด็กเพราะคิดว่าเป็นเนื้อ, นิทานเหลี่ยมที่ ๔ เรื่องพระเจ้าบหรามตั้งคนคดเป็นเสนาบดี, นิทานเหลี่ยมที่ ๕ เรื่องสัตว์เดรัจฉานร้องทุกข์ต่อพระเจ้าเนาวสว่าน, นิทานเหลี่ยมที่ ๖ เรื่องพระเจ้าเนาวสว่านพิพากษาทรัพย์แผ่นดิน, นิทานเหลี่ยมที่ ๗ เรื่องพระเจ้ามันสูรพระกรรณตึง, นิทานเหลี่ยมที่ ๘ เรื่องพระเจ้ายินนูเลี้ยงลูกโจร, นิทานเหลี่ยมที่ ๙ เรื่องพระเจ้ามหาติมยอมให้พระเศียรเป็นทาน, นิทานเหลี่ยมที่ ๑๐ เรื่องพระเจ้าวะดินซาพิพากษาโทษพระราชบุตร, นิทานเหลี่ยมที่ ๑๑ เรื่องพระราชกุมารพี่น้องเวนราชสมบัติกัน, นิทานเหลี่ยมที่ ๑๒ เรื่องแปลงรสผลมะม่วง นิทานสิบสองเหลี่ยมนี้ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าเป็นนิทานของแขกเปอร์เซีย สันนิษฐานว่าคงเข้ามาในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนารายณ์ฯ เมื่อครั้งพระเจ้าแผ่นดินเปอร์เซียโปรดให้แต่งราชทูตเข้ามาเกลี้ยกล่อม ให้พระองค์เข้ารีตศาสนาอิสลาม นิทานสิบสองเหลี่ยมฉบับแรกเป็นของขุนกัลยาบดี ขุนนางแขกเปอร์เซียที่เข้ามารับราชการในอยุธยา โดยรวบรวมและเรียบเรียงนิทานดังกล่าวถวายพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เมื่อ พ.ศ. ๒๒๙๕ ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ ทรงโปรดให้อาลักษณ์คัดขึ้นใหม่เป็นฉบับหลวงเมื่อ พ.ศ. ๒๓๒๕ และเมื่อรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อมีการปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนฯ ทรงโปรดให้จารึกเรื่องนิทานสิบสองเหลี่ยมไว้ที่ศาลาล้อมพระมณฑป ด้านทิศตะวันตก ต่อมาหมอสมิทได้ตีพิมพ์เป็นครั้งแรกที่โรงพิมพ์บางคอแหลมใน พ.ศ. ๒๔๑๓ หลังจากนั้น กรมศิลปากรมีการจัดพิมพ์นิทานสิบสองเหลี่ยมขึ้นอีกหลายครั้ง เช่น การพิมพ์รวมกับประชุมปรณัมภาคต่างๆ มีชื่อว่า นิทานอิหร่านราชธรรมฉบับหอสมุดแห่งชาติ เป็นต้น ปัจจุบัน จารึกเรื่องนิทานสิบสองเหลี่ยมได้สูญหายไปบางส่วน ในการตีพิมพ์ ประชุมจารึกวัดพระเชตุพนฯ ครั้งแรก สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงอธิบายว่า เนื้อเรื่องตั้งแต่เหลี่ยมที่ ๕ ถึงเหลี่ยมที่ ๘ ได้สูญไปแล้ว ในการพิมพ์ครั้งดังกล่าว จึงเป็นการคัดตอนต้นนิทานจากฉบับพิมพ์มาแทน สำหรับในการพิมพ์ครั้งล่าสุดเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๔ นิยะดา เหล่าสุนทร ได้ทำการสำรวจ และคัดลอกข้อความจากจารึกที่ยังหลงเหลืออยู่มาตีพิมพ์ โดยมีการสอบทานกับนิทานสิบสองเหลี่ยมฉบับความครั้งกรุงศรีอยุธยา และฉบับหลวงในรัชกาลที่ ๑ ด้วย

เนื้อหาโดยสังเขป

นิทานสิบสองเหลี่ยม เหลี่ยม ๑๒ คือเรื่องแปลงรสผลมะม่วง ตั้งแต่ตอนพระโอรสเจ้ากรุงมิถิลานามว่า สุทัศนกุมาร กับบุตรเสนาบดี บุตรเศรษฐี และบุตรเพชรฆาตอย่างละ ๑ คน พากันไปศึกษาที่สำนักดาบส ระหว่างทางกลับได้ยิงสัตว์ ๔ ตัวเพื่อชิงเครื่องประดับ จนถึงตอนพระเจ้าวิทาทะจับกุมารทั้ง ๔ ขังไว้ในคุก (เนื้อหาต่อเนื่องจากจารึกเรื่องนิทานสิบสองเหลี่ยม (เหลี่ยม ๑๒ แผ่นที่ ๑))

ผู้สร้าง

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓)

การกำหนดอายุ

กำหนดอายุจากประวัติการสร้างจารึก ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) ซึ่งปรากฏในจดหมายเหตุเรื่องการปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพน (ถอดจากโคลงดั้น พระนิพนธ์กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส) ว่ามีการเขียนภาพจิตรกรรม “เรื่อง ๑๒ เหลี่ยม” ที่คอสองเฉลียงศาลาล้อมพระมณฑปทิศตะวันตก โดยมีศิลาจารึกประกอบไว้ใต้ภาพ

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : พันธุ์ทิพย์  ธีระเนตร (๒๕๕๑) ; นวพรรณ ภัทรมูล (๒๕๕๖), แก้ไขเพิ่มเติม, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., จาก :
๑) “การปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพน : ถอดจากโคลงดั้นพระนิพนธ์กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส,” ใน ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, ๒๕๕๔), ๙๓-๙๔.
๒) กุสุมา รักษมณี, “นิทานราชธรรมเปอร์เซียในราชสำนักไทย,” ศิลปวัฒนธรรม ๒๕, ๑๐ (สิงหาคม ๒๕๔๗), ๑๐๘-๑๑๖.
๓) นิติยา แก้วคัลณา, “นิทานอิหร่านราชธรรม : วรรณกรรมว่าด้วยหลักราชธรรมของนักปกครอง,” จุลสารไทยคดีศึกษา ๑๙, ๓-๔ (กุมภาพันธ์-กรกฎาคม ๒๕๔๖), ๘๒-๙๑.
๔) “นิทานสิบสองเหลี่ยม,” ใน ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, ๒๕๕๔), ๒๔๐-๒๔๒.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170