จารึกลานทองตะนาวศรี 1

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

หลักที่ 310 จารึกลานทองตะนาวศรี มหาศักราช 1384

อักษรที่มีในจารึก

ขอมอยุธยา

ศักราช

พุทธศักราช 2005

ภาษา

เขมร

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน 1 ด้าน มี 4 บรรทัด

วัตถุจารึก

ทองคำ

ลักษณะวัตถุ

ลานทอง

ขนาดวัตถุ

ยาว 27 ซ.ม. กว้าง 6.5 ซ.ม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

1) ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 7 : ประมวลจารึกที่พบในประเทศไทยและต่างประเทศ กำหนดเป็น “หลักที่ 310 จารึกลานทองตะนาวศรี มหาศักราช 1384”
2) ในหนังสือ ประวัติศาสตร์อยุธยาจากจารึก : จารึกสมัยอยุธยา กำหนดเป็น “จารึกลานทองตะนาวศรี 1 (พ.ศ. 2005)”

ปีที่พบจารึก

พุทธศักราช 2497

สถานที่พบ

อาคารปรักหักพังแห่งหนึ่งที่ตะนาวศรี

ผู้พบ

กองโบราณคดีแห่งสหภาพพม่า

ปัจจุบันอยู่ที่

ไม่ทราบที่อยู่ปัจจุบันของจารึก

พิมพ์เผยแพร่

1) ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 7 : ประมวลจารึกที่พบในประเทศไทยและต่างประเทศ (กรุงเทพฯ : คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทยฯ สำนักนายกรัฐมนตรี, 2534), 144-148.
2) ประวัติศาสตร์อยุธยาจากจารึก : จารึกสมัยอยุธยา (กรุงเทพฯ : สมาคมประวัติศาสตร์ในพระราชูปถัมภ์ฯ, 2561), 262-265.

ประวัติ

ดร.วินัย พงศ์ศรีเพียร ได้อ่าน–แปลจารึกหลักนี้และตีพิมพ์เผยแพร่ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 7 พ.ศ. 2534 โดยกล่าวถึงประวัติการค้นพบและการศึกษาว่า ใน พ.ศ. 2497 กองโบราณคดีแห่งสหภาพพม่าค้นพบจารึกอักษรขอม ภาษาเขมร จำนวน 5 หลัก ณ อาคารปรักหักพังแห่งหนึ่งในเมืองตะนาวศรี และส่งสำเนาภาพถ่ายให้ศาสตราจารย์ยอช เซเดส์ (George Cœdès) ศึกษา ต่อมาเซเดส์อ่านจารึกได้ 4 หลัก และตีพิมพ์ผลการศึกษาเป็นบทความภาษาฝรั่งเศสเรื่อง “Documents épigraphiques provenant de Tenasserim” (เอกสารจารึกจากตะนาวศรี) ใน Siam Society Felicitation Volumes for Prince Dhani Nivat, 1965, Vol. II, pp. 203–209
จารึกทั้ง 4 หลักเป็นจารึกลานทอง ขนาดประมาณยาว 27 เซนติเมตร กว้าง 6.5 เซนติเมตร ลักษณะเช่นเดียวกับจารึกลานทองที่พบจากกรุปรางค์วัดราชบูรณะ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. 2498 จารึกกำหนดศักราชเป็นมหาศักราช 1384, 1385, 1387 และ 1388 ตรงกับ พ.ศ. 2005, 2006, 2008 และ 2009 ตามลำดับ
จากการศึกษา เซเดส์เสนอว่าจารึกลานทองเหล่านี้น่าจะเป็น ตราตั้งและราชทินนามที่พระมหากษัตริย์พระราชทาน โดยมีพระนามของพระมหากษัตริย์ปรากฏอยู่ในแต่ละหลัก อย่างไรก็ตาม เซเดส์ไม่เห็นว่าพระนามดังกล่าวหมายถึงสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถแห่งกรุงศรีอยุธยา ซึ่งครองราชย์ระหว่าง พ.ศ. 1991–2031 เนื่องจากเห็นว่าในช่วงเวลาดังกล่าวไม่น่าจะมีการใช้ภาษาเขมรในการจารึกตราตั้งของอยุธยา เพราะอิทธิพลทางการเมืองของเขมรและความนิยมภาษาเขมรในราชสำนักอยุธยาน่าจะเสื่อมลงแล้ว
เซเดส์จึงสันนิษฐานว่าจารึกลานทองจากตะนาวศรีอาจเป็นตราตั้งของเจ้านายเขมรพระองค์ใดพระองค์หนึ่ง โดยอาจเกี่ยวข้องกับ สมเด็จพระราชาธิราชรามาธิบดี หรือ พระศรีสุริโยทัย พระราชนัดดาของพระองค์ ซึ่งถูกนำพระองค์มายังกรุงศรีอยุธยาในช่วงที่อยุธยาเข้าแทรกแซงความขัดแย้งและสงครามกลางเมืองของเขมร ตามที่ราชพงศาวดารกรุงกัมพูชาระบุไว้ใน พ.ศ. 2016 หรือ 2019
นอกจากนี้ เซเดส์สังเกตว่าพระนามกษัตริย์ในจารึกลานทองจากตะนาวศรีมีความคล้ายคลึงกับพระนามกษัตริย์เขมรที่ปรากฏในจารึกและภาพนูนต่ำที่เมืองพระนคร ซึ่งมีอายุราว พ.ศ. 2089–2107 แต่มีข้อขัดแย้งด้านลำดับเวลา เนื่องจากจารึกตะนาวศรีมีอายุเพียง พ.ศ. 2005–2009 ขณะที่ราชพงศาวดารกรุงกัมพูชาระบุเหตุการณ์การแทรกแซงของอยุธยาใน พ.ศ. 2016 หรือ 2019 เซเดส์จึงเสนอว่าศักราชในราชพงศาวดารอาจคลาดเคลื่อน และเหตุการณ์ดังกล่าวอาจเกิดขึ้นก่อน พ.ศ. 2006–2009
ต่อมาใน พ.ศ. 2516 ดร.ไมเคิล วิกเกอรี่ (Michael Vickery) ได้ศึกษาจารึกลานทองจากตะนาวศรีอีกครั้ง โดยพิจารณาทั้งเนื้อความ พระนามกษัตริย์ และบริบททางประวัติศาสตร์ พร้อมเปรียบเทียบพระนามกับจารึกร่วมสมัยของไทย และตีพิมพ์ผลการศึกษาในบทความ “The Khmer Inscriptions of Tenasserim: A Reinterpretation” (จารึกภาษาเขมรจากตะนาวศรี: การตีความใหม่) ใน Journal of the Siam Society, 61, 1 (January 1973), pp. 51–70
ผลการศึกษาของวิกเกอรี่แตกต่างจากข้อเสนอของเซเดส์ โดยเห็นว่าพระนามกษัตริย์ที่ปรากฏในจารึกลานทองจากตะนาวศรีสามารถระบุได้ว่าเป็น พระนามอย่างเป็นทางการของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ จึงเสนอว่าจารึกเหล่านี้มิได้เกี่ยวข้องกับเจ้านายเขมร หากแต่เป็นหลักฐานที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับพระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
ต่อมาใน พ.ศ. 2561 รศ.ดร.ศานติ ภักดีคำ และ ผศ.นวรัตน์ ภักดีคำ ได้ตรวจสอบและชำระคำปริวรรต แปลภาษาเขมร พร้อมจัดทำคำอธิบายเพิ่มเติมเกี่ยวกับจารึกลานทองจากตะนาวศรีอีกครั้ง

เนื้อหาโดยสังเขป

จารึกบนลานทองจากตะนาวศรีลานแรก กำหนดมหาศักราช 1384 ตรงกับ พ.ศ. 2005 สันนิษฐานว่าเป็นสุพรรณบัฏที่สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ พระมหากษัตริย์แห่งพระนครศรีอโยธยา ทรงพระราชทานแก่ข้าราชการผู้หนึ่ง เพื่อแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง ขุนศรีสุทรรศน์ราชาธิราช แม้ชื่อเดิมของขุนนางผู้นี้จะชำรุดและไม่ปรากฏในจารึกแล้วก็ตาม
จากราชทินนาม “ขุนศรีสุทรรศน์ราชาธิราช” สันนิษฐานได้ว่า ขุนนางผู้นี้น่าจะดำรงตำแหน่งเป็น เจ้าเมืองตะนาวศรี ซึ่งเป็นเมืองสำคัญทางฝั่งตะวันตกของพระนครศรีอโยธยา

ผู้สร้าง

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : นวพรรณ ภัทรมูล, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., 2569, จาก :
1) วินัย พงศ์ศรีเพียร, “หลักที่ 310-313 จารึกลานทองตะนาวศรี 4 หลัก,” ใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ 7 : ประมวลจารึกที่พบในประเทศไทยและต่างประเทศ (กรุงเทพฯ : คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทยฯ สำนักนายกรัฐมนตรี, 2534), 144-148.
2) ศานติ ภักดีคำ และ นวรัตน์ ภักดีคำ, “จารึกลานทองตะนาวศรี 1 (พ.ศ. 2005),” ใน ประวัติศาสตร์อยุธยาจากจารึก : จารึกสมัยอยุธยา (กรุงเทพฯ : สมาคมประวัติศาสตร์ในพระราชูปถัมภ์ฯ, 2561), 262-265.