จารึกแผ่นดีบุกอักษรขอม ภาษาไทย วัดมหาธาตุ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

อักษรที่มีในจารึก

ขอมอยุธยา

ศักราช

พุทธศักราช 1917

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวน 2 ด้าน ด้านที่ 1 มี 5 บรรทัด ด้านที่ 2 มี 4 บรรทัด

วัตถุจารึก

แผ่นดีบุก

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

ในหนังสือ ประวัติศาสตร์อยุธยาจากจารึก: จารึกสมัยอยุธยา กำหนดเป็น “จารึกแผ่นดีบุกอักษรขอม ภาษาไทย วัดมหาธาตุ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา”

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

พระปรางค์วัดมหาธาตุ ตำบลท่าวาสุกรี อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

ไม่ปรากฏหลักฐาน

พิมพ์เผยแพร่

ประวัติศาสตร์อยุธยาจากจารึก: จารึกสมัยอยุธยา (กรุงเทพฯ : สมาคมประวัติศาสตร์ในพระราชูปถัมภ์ฯ, 2561), 94-97.

ประวัติ

จารึกแผ่นดีบุก จารึกนี้เป็นจารึกแผ่นดีบุกที่พบจากกรุพระปรางค์วัดมหาธาตุ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา แม้ไม่มีการระบุว่า จารึกแผ่นดีบุกนี้จารขึ้นในปีใด แต่จากหลักฐานในพระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐ กล่าวว่า สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 (ขุนหลวงพงั่ว) ทรงสร้างพระปรางค์ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ กรุงศรีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. 1917
สอดคล้องกับรูปแบบตัวอักษรขอมที่ชัดเจนคืออักษร “ก” มีลักษณะเป็นเส้น 3 เส้น ที่มีเส้นกลางลากยาวลงมากว่าอีกสองเส้น ซึ่งลักษณะเช่นนี้แสดงให้เห็นถึงความสืบเนื่องจากอักษรขอมที่มีการใช้ในอาณาจักรเขมรโบราณในราวพุทธศตวรรษที่ 19 เช่น จารึกปราสาทบันทายศรีของพระเจ้าศรีนทรวรมัน เป็นต้น ก่อนที่จะวิวัฒนาการไปเป็นตัวอักษรขอมอยุธยาในยุคต่อมา
เนื้อความในศิลาจารึกจารึกกล่าวถึงการทำบุญ เพื่อขอให้ได้ไปเกิดทันยุคพระศรีอาริยเมตไตรและขอให้ได้ทันเห็นพระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นเนื้อความแสดงความปรารถนาที่พบในจารึกสมัยอยุธยาตอนต้นเช่นเดียวกัน เช่น จารึกแผ่นดีบุก อักษรไทย ที่พบในกรุพระปรางค์วัดมหาธาตุ ซึ่งมีข้อความในลักษณะเดียวกัน ดังนั้นจารึกแผ่นดีบุกแผ่นนี้จึงน่าจะสร้างขึ้นร่วมสมัยกับพุทธศตวรรษที่ 20 ตอนต้น และสอดคล้องกับหลักฐานที่กล่าวถึงการสร้างวัดมหาธาตุ พระนครศรีอยุธยา อีกด้วย
ลักษณะของจารึกหลักนี้เป็นแผ่นดีบุก จารด้วยอักษรขอม ภาษาไทย พุทธศตวรรษที่ 20 (พ.ศ. 1917) มี 2 ด้าน ด้านที่ 1 มี 5 บรรทัด ด้านที่ 2 มี 4 บรรทัด พบในกรุพระปรางค์ วัดมหาธาตุ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
จารึกแผ่นนี้ยังไม่เคยมีการอ่านและเผยแพร่มาก่อน จึงได้ปริวรรตและเผยแพร่ครั้งแรกในงาน “เฉลิมฉลอง 666 ปี กรุงศรีอยุธยา 25 ปี มรดกโลกฯ” โดยสำนักศิลปากรที่ 3 พระนครศรีอยุธยา กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม ซึ่งจัดขึ้น ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จันทรเกษม เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2560 ในนี้ได้ตรวจสอบชำระใหม่ และจัดทำคำอธิบายใหม่

เนื้อหาโดยสังเขป

จารึกมีสภาพชำรุด แตกหักหายไปบางส่วน เนื้อหาขาดความต่อเนื่อง จับใจความไม่ได้

ผู้สร้าง

ไม่ปรากฏหลักฐาน

การกำหนดอายุ

กำหนดอายุจากหลักฐานในพระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐ กล่าวว่า สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 (ขุนหลวงพงั่ว) ทรงสร้างพระปรางค์ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ กรุงศรีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. 1917

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย: นวพรรณ ภัทรมูล (2569), โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., จาก:
ศานติ ภักดีคำ และนวรัตน์ ภักดีคำ, “ศิลาจารึกหลังพระพุทธรูปปางลีลา พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จันทรเกษม (พ.ศ. 1917),” ใน ประวัติศาสตร์อยุธยาจากจารึก: จารึกสมัยอยุธยา (กรุงเทพฯ : สมาคมประวัติศาสตร์ในพระราชูปถัมภ์ฯ, 2561), 94-97.

ภาพประกอบ

ภาพถ่ายจารึก : ประวัติศาสตร์อยุธยาจากจารึก: จารึกสมัยอยุธยา (กรุงเทพฯ : สมาคมประวัติศาสตร์ในพระราชูปถัมภ์ฯ, 2561)