จารึกวงล้อปัจจยาการ

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

พช. 5

อักษรที่มีในจารึก

ปัลลวะ

ศักราช

พุทธศตวรรษ 12

ภาษา

บาลี

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน 2 ด้าน ด้านที่ 1 มี 1 บรรทัด ด้านที่ 2 มี 1 บรรทัด

วัตถุจารึก

แผ่นศิลา

ลักษณะวัตถุ

ชิ้นส่วนวงล้อปัจจยาการ

ขนาดวัตถุ

กว้าง 8.5 ซม. ยาว 24 ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

1) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “พช. 5”
2) ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม 1 (2559) กำหนดเป็น “จารึกวงล้อปัจจยาการ”

ปีที่พบจารึก

มีนาคม 2532

สถานที่พบ

โบราณสถานในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ ตำบลศรีเทพ อำเภอศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์

ผู้พบ

เจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง

ปัจจุบันอยู่ที่

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง ตำบลบ้านเก่า อำเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย

พิมพ์เผยแพร่

จารึกในประเทศไทย เล่ม 1 (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2559), 223-225.

ประวัติ

ตามบันทึกที่ส่งสำเนาจารึกแจ้งว่า เป็นจารึกธรรมจักร คงเพราะรูปลักษณะวัตถุเป็นวงล้อ ดุจเดียวกับวงล้อธรรมจักร แต่จารึกนี้เป็นชิ้นส่วนวัตถุวงล้อที่ชำรุดแตกหักออกมา บันทึกมิได้แจ้งว่ามีกำ กง หรือชิ้นส่วนอย่างอื่นของวงล้อหรือไม่ ถ้ามี ที่ชิ้นส่วนกำ กง เหล่านั้น น่าจะมีคำจารึกเป็นชื่อของปฏิจจสมุปบาททั้ง 12 ซึ่งมี อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา เป็นต้น
        เมื่อพิจารณาจากสำเนาจารึก เป็นชิ้นส่วนเกือบครึ่งหนึ่งของวงล้อ แสดงว่าวงล้อไม่ใหญ่มาก เมื่อเทียบกับวงล้อธรรมจักรของจังหวัดนครปฐม ชัยนาท และลพบุรี

เนื้อหาโดยสังเขป

ข้อความในจารึกเป็นส่วนหนึ่งการแสดงเรื่องปฏิจจสมุปบาท ตามลำดับจากเหตุไปหาผล

ผู้สร้าง

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : นวพรรณ ภัทรมูล, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., 2568, จาก :
ชะเอม แก้วคล้าย, “จารึกวงล้อปัจจยาการ,” ใน จารึกในประเทศไทย เล่ม 1 : อักษรปัลลวะ อักษรหลังปัลลวะ พุทธศตวรรษที่ 11-14 (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, 2559), 203-205.

ภาพประกอบ

1) ภาพถ่ายสำเนาจารึกจาก : จารึกในประเทศไทย เล่ม 1 (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2559)
2) ภาพถ่ายจารึกจากการสำรวจภาคสนาม : ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน), สำรวจเมื่อ 19 กุมภาพันธ์ 2568