จารึกทำเนียบหัวเมืองและผู้ครองเมือง ทิศเหนือ (เมืองภูเวียง เมืองยศสุนทร)

จารึก

จารึกทำเนียบหัวเมืองและผู้ครองเมือง ทิศเหนือ (เมืองภูเวียง เมืองยศสุนทร)

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 12 พ.ย. 2555 17:01:46 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกทำเนียบหัวเมืองและผู้ครองเมือง ทิศเหนือ (เมืองภูเวียง เมืองยศสุนทร)

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

จารึกทำเนียบหัวเมืองและผู้ครองเมือง ๕๔

อักษรที่มีในจารึก

ไทยธนบุรี-รัตนโกสินทร์

ศักราช

ไม่ปรากฏศักราช

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวน ๑ ด้าน มี ๒ บรรทัด

วัตถุจารึก

หิน

ลักษณะวัตถุ

แผ่นหินรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามฯ แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

คอสองเฉลียงพระระเบียงล้อมอุโบสถทางด้านทิศเหนือ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามฯ แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

พิมพ์เผยแพร่

๑) ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, ๒๕๔๔), ๒๘๓.
๒) ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, ๒๕๕๔), ๒๘๕.

ประวัติ

จารึกทำเนียบหัวเมืองและผู้ครองเมือง ปรากฏอยู่บนคอสองเฉลียงพระระเบียงล้อมอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามทั้ง ๔ ทิศ ได้แก่ ทิศตะวันออก ทิศใต้ ทิศตะวันตก และทิศเหนือ ตามลำดับ ในโคลงดั้นเรื่องปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ระบุว่า มีการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังรูปหัวเมืองขึ้นของกรุงเทพมหานคร ๔๗๔ หัวเมืองไว้คู่กับจารึก เมื่อคราวรัชกาลที่ ๓ โปรดให้ปฏิสังขรณ์วัดแห่งนี้ แต่ในปัจจุบันภาพดังกล่าวลบเลือนไปจนหมดสิ้นแล้ว หลงเหลือเพียงจารึกจำนวนหนึ่ง ซึ่งในประชุมจารึกวัดพระเชตุพน ฉบับตีพิมพ์ล่าสุดเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๔ ระบุว่า มีการตรวจสอบพบจารึกจำนวน ๗๗ แผ่น ทำเนียบเมือง ๑๙๔ หัวเมือง แล้วนำไปสอบทานกับชื่อเมืองในประกาศพระราชพิธีตรุษพบว่าตรงกัน จึงสันนิษฐานว่าเดิมมีการจารชื่อเมืองตามประกาศดังกล่าวทั้งหมด ส่วนทำเนียบข้าราชการคงใช้ตามที่เป็นอยู่ในเวลานั้น โดยมีการจัดเรียงตำแหน่งจารึกหัวเมืองต่างๆ ไว้ตามทิศ เช่น หัวเมืองทิศเหนือ จารึกไว้บนคอสองระเบียงอุโบสถทางทิศเหนือ เป็นต้น
อย่างไรก็ตาม นอกเหนือจากจารึกจำนวน ๗๗ แผ่น ตามที่ปรากฏในประชุมจารึกวัดพระเชตุพนแล้ว จากการสำรวจโดยคณะทำงานโครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย ยังได้พบจารึกส่วนหนึ่งที่ไม่ปรากฏในประชุมจารึกดังกล่าว เช่น เมืองฉะเชิงเทรา และเมืองขุขันธ์ เป็นต้น

เนื้อหาโดยสังเขป

ระบุนามเมืองภูเวียงซี่งเป็นหัวเมืองขึ้นของเวียงจันท์ เมืองยศสุนทรเป็นหัวเมืองขึ้นของกรุงเทพมหานคร เจ้าเมืองนครพนมกินเมืองยศสุนทรด้วย

ผู้สร้าง

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓)

การกำหนดอายุ

กำหนดอายุจากประวัติการปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนฯ ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) ซึ่งมีหลักฐานปรากฏอยู่ในจดหมายเหตุเรื่องการปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพน (ถอดจากโคลงดั้นพระนิพนธ์กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส)

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๕๐, จาก :
๑) “การปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพน : ถอดจากโคลงดั้นพระนิพนธ์กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส,” ใน ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, ๒๕๕๔), ๗๕-๙๑.
๒) “ทำเนียบหัวเมืองและผู้ครองเมือง,” ใน ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, ๒๕๕๔), ๒๗๕-๒๘๔.
๓) “ทำเนียบหัวเมืองและผู้ครองเมือง,” ใน ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, ๒๕๔๔), ๒๗๗-๒๘๖.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170