จารึกฐานพระพุทธรูปปางลีลา วัดพญาภู (องค์ที่ ๒)

จารึก

จารึกฐานพระพุทธรูปปางลีลา วัดพญาภู (องค์ที่ ๒)

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกฐานพระพุทธรูปปางลีลา วัดพญาภู (องค์ที่ ๒)

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

จารึกฐานพระพุทธรูปวัดพญาภู องค์ที่ ๒ พุทธศักราช ๑๙๗๐, จารึกฐานพระพุทธรูป องค์ที่ ๒ วัดพญาภู, นน. ๑๔ จารึกฐานพระพุทธรูป วัดพญาภู องค์ที่ ๒ พ.ศ. ๑๙๖๙

อักษรที่มีในจารึก

ไทยสุโขทัย

ศักราช

พุทธศักราช ๑๙๖๙, ๑๙๗๐

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๑ ด้าน มี ๔ บรรทัด

วัตถุจารึก

โลหะ

ลักษณะวัตถุ

ฐานพระพุทธรูปปางลีลา

ขนาดวัตถุ

ฐานยาว ๓๗ ซม. กว้าง ๓๖ ซม. สูง ๗ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “นน. ๑๔”
๒) ในหนังสือ จารึกสมัยสุโขทัย กำหนดเป็น “จารึกฐานพระพุทธรูปวัดพญาภู องค์ที่ ๒ พุทธศักราช ๑๙๗๐”
๓) ในวารสาร ศิลปากร ปีที่ ๓๐ ฉบับที่ ๓ (กรกฎาคม ๒๕๒๙) กำหนดเป็น “จารึกฐานพระพุทธรูป องค์ที่ ๒ วัดพญาภู”
๔) ในหนังสือ เมืองน่าน : โบราณคดี ประวัติศาสตร์ และศิลปะ กำหนดเป็น “จารึกฐานพระพุทธรูปปางลีลา วัดพญาภู (องค์ที่ ๒)”
๕) ในหนังสือ จารึกล้านนา ภาค ๑ เล่ม ๑ กำหนดเป็น “นน. ๑๔ จารึกฐานพระพุทธรูป วัดพญาภู องค์ที่ ๒ พ.ศ. ๑๙๖๙”

ปีที่พบจารึก

วันที่ ๒๗ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๓

สถานที่พบ

ในวิหารวัดพญาภู ตำบลในเวียง อำเภอเมือง จังหวัดน่าน

ผู้พบ

นายสุรศักดิ์ ศรีสำอาง

ปัจจุบันอยู่ที่

วิหารวัดพญาภู (ด้านซ้ายองค์พระพุทธรูปประธาน) ตำบลในเวียง อำเภอเมือง จังหวัดน่าน

พิมพ์เผยแพร่

๑) งานเกี่ยวกับจารึก (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๕), ๕๑-๕๓.
๒) จารึกสมัยสุโขทัย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๖), ๑๔๘-๑๕๐.
๓) วารสาร ศิลปากร ปีที่ ๓๐ ฉบับที่ ๓ (กรกฏาคม ๒๕๒๙) : ๒๒-๒๙.
๔) เมืองน่าน : โบราณคดี ประวัติศาสตร์ และศิลปะ (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๓๐), ๒๕๐-๒๕๓.
๕) จารึกล้านนา ภาค ๑ เล่ม ๑ (กรุงเทพฯ : มูลนิธิเจมส์ เอช ดับเบิ้ลยู ทอมป์สัน, ๒๕๓๔), ๘๘.

ประวัติ

นายสุรศักดิ์ ศรีสำอาง ภัณฑารักษ์ ๕ กองพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ และนายเทิม มีเต็ม นักภาษาโบราณ ๓ กองหอสมุดแห่งชาติ ร่วมกันทำการสำรวจศิลปโบราณวัตถุในเขตจังหวัดน่าน เพื่อรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับศิลปโบราณวัตถุในพิธีเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน นายสุรศักดิ์ ได้สำรวจพบพระพุทธรูปจำนวน ๕ องค์ สร้างด้วยโลหะสำริด ศิลปสมัยสุโขทัย พระพุทธรูปจำนวนดังกล่าวประดิษฐานอยู่ ณ สถานที่ต่างๆ กันดังนี้
๑) ณ วิหารวัดพญาภู จำนวน ๒ องค์ พุทธลักษณะประทับยืน ปางลีลา ฐานพระพุทธรูปทั้ง ๒ มีจารึกอักษรไทย สมัยสุโขทัย ภาษาไทย ฐานละ ๕ บรรทัด ๑ องค์ และฐานละ ๔ บรรทัด ๑ องค์
๒) ณ พระวิหารวัดช้างค้ำวรวิหาร จำนวน ๒ องค์ พุทธลักษณะประทับยืน ปางยกพระหัตถ์ทั้งสอง ๑ องค์ ฐานมีจารึกอักษรไทย สมัยสุโขทัย ภาษาไทย จำนวน ๔ บรรทัด ส่วนอีก ๑ องค์ พุทธลักษณะประทับยืน ปางลีลา ฐานไม่ปรากฏอักษรจารึก
๓) ณ กุฏิเจ้าอาวาส วัดช้างค้ำวรวิหาร จำนวน ๑ องค์ พุทธลักษณะประทับยืน ปางลีลา ฐานไม่ปรากฏอักษรจารึก

เนื้อหาโดยสังเขป

สมเด็จเจ้าพระยาสารผาสุม ผู้เสวยราชย์ในนันทปุร ได้สถาบกพระพุทธรูปจำนวน ๕ องค์ เพื่อผดุงพระพุทธศาสนา

ผู้สร้าง

สมเด็จเจ้าพระยาสารผาสุม

การกำหนดอายุ

ในจารึกนี้ปรากฏศักราช ๒ แบบคือ เกณฑ์ปี “จุลศักราช ๗๘๘” และเกณฑ์ปี “มหาศักราช ๑๙๗๐” สำหรับเกณฑ์ปีมหาศักราช ๑๙๗๐ ศ. ดร. ประเสริฐ ณ นคร และนายคงเดช ประพัฒน์ทอง นักโบราณคดี กองโบราณคดี กรมศิลปากร ได้ทำการตรวจสอบหาข้อมูล ด้วยวิธีการคำนวณหาเกณฑ์ปีพุทธศักราช ตามแบบอย่างการนับเกณฑ์ปีพุทธศักราชของลังกา ด้วยวิธีเอาเกณฑ์เลขจำนวน ๑๑๘๒ บวกด้วย ๗๘๘ (จุลศักราช) ได้ผลลัพธ์เท่ากับ ๑๙๗๐ จากวิธีดังกล่าวนี้ จึงมีความเห็นเป็นที่พ้องต้องกันว่า เกณฑ์ปีมหาศักราช ๑๙๗๐ ในจารึกนั้น คือเกณฑ์ปีพุทธศักราชที่ใช้ตามแบบอย่างคติลังกา อาจกล่าวได้ว่าจารึกฐานพระพุทธรูปทั้ง ๓ องค์ นับเป็นจารึก ๓ ชิ้นแรกเท่าที่พบ ได้ใช้ชื่อปีมหาศักราชแทนชื่อปีพุทธศักราช มีการกำหนดศักราชเป็น ๒ แบบ คือ (๑) นายเทิม มีเต็ม กำหนดเป็น จ.ศ. ๗๘๘ ตรงกับ พ.ศ. ๑๙๗๐ (เป็นการนับแบบลังกา ซึ่งมากกว่าแบบรัตนโกสินทร์อยู่ ๑ ปี) (๒) ศ. ดร. ประเสริฐ ณ นคร กำหนดเป็น จ.ศ. ๗๘๘ ตรงกับ พ.ศ. ๑๙๖๙ (วันที่ ๒๙ มกราคม หรือ ๕ หรือ ๑๒ หรือ ๑๙ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๑๙๖๙ ตรงกับวันพุธ เดือน ๔ ภาคกลาง)

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : วชรพร อังกูรชัชชัย และดอกรัก พยัคศรี, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๖, จาก :

๑) โครงการวิจัยการปริวรรตและชำระจารึกล้านนา, “นน. ๑๔ จารึกฐานพระพุทธรูป วัดพญาภู องค์ที่ ๒ พ.ศ. ๑๙๖๙,” ใน จารึกล้านนา ภาค ๑ เล่ม ๑ : จารึกจังหวัดเชียงราย น่าน พะเยา แพร่ (กรุงเทพฯ : มูลนิธิเจมส์ เอช ดับเบิ้ลยู ทอมป์สัน, ๒๕๓๔), ๘๘.
๒) เทิม มีเต็ม, “จารึกฐานพระพุทธรูป วัดพญาภู องค์ที่ ๒ พุทธศักราช ๑๙๗๐,” ใน จารึกสมัยสุโขทัย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๖), ๑๔๘-๑๕๐.
๓) เทิม มีเต็ม, “จารึกฐานพระพุทธรูป วัดพญาภู และวัดช้างค้ำวรวิหาร อำเภอเมือง จังหวัดน่าน,” ศิลปากร ๓๐, ๓ (กรกฎาคม ๒๕๒๙) : ๒๒-๒๙.
๔) เทิม มีเต็ม, “ฐานพระพุทธรูป ฝาหีบพระธรรมและบานประตูที่พบในเมืองน่าน,” ใน เมืองน่าน : โบราณคดี ประวัติศาสตร์ และศิลปะ (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๓๐), ๒๔๕-๓๓๓.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170