Blog

The Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
  • images

กิน “แกงยา” แก้ “กระษัย” ในจารึกตำรายาวัดโพธิ์

กิน “แกงยา” แก้ “กระษัย” ในจารึกตำรายาวัดโพธิ์

QR-code edit Share on Facebook
เวลาที่โพส

โพสต์เมื่อวันที่ 4 มกราคม 2560 เวลา 18:05:39

บทความโดย : ทีมงาน

ในตำรับยาโบราณทั่วไปล้วนประกอบด้วยรายชื่อสมุนไพร เครื่องยา และวิธีการเข้ายาหรือปรุงยาซึ่งถือเป็นรูปแบบปกติที่ผู้บันทึกต้องการจะบอก หรือสอนให้ใครก็ตามที่ได้อ่านสามารถเข้าใจและนำไปปฏิบัติตามได้  
ผู้เขียนได้ศึกษาเรื่องจารึกตำรายาของวัดโพธิ์มาเป็นระยะเวลาหนึ่ง ซึ่งก็ได้อ่านตำรับยาที่ใช้รักษาโรคต่างๆ  มากมาย เพิ่งมาสะดุดใจกับตำรายา ๓ แผ่นนี้ เพราะมีรูปแบบที่แปลกคือ มีการใช้เนื้อสัตว์ปรุงเป็นแกง แต่ใช้รับประทานเป็นยา รักษาโรคได้ และน่าอร่อยซะด้วย

จารึกตำรายาทั้ง ๓ แผ่นดังกล่าวนั้นได้แก่ (๑) จารึกตำรายาวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (ว่าด้วยลักษณะกระษัยโรค แผ่นที่ ๖ กระษัยปลาไหล) (๒) จารึกตำรายาวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (ว่าด้วยลักษณะกระษัยโรค แผ่นที่ ๗ กระษัยปลาหมอ) และ (๓) จารึกตำรายาวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (ว่าด้วยลักษณะกระษัยโรค แผ่นที่ ๘ กระษัยปลาดุก)

ดูจากชื่อจารึกแล้วจะเห็นว่าทั้งหมดเป็นตำรายาแก้กระษัยซึ่งโรคกระษัยนั้นจะมีทั้งหมด ๑๘ จำพวก มีเพียง ๓ รายชื่อนี้เท่านั้นที่มีการปรุงยาในลักษณะพิเศษเช่นนี้

แกงยาแก้กระษัย-ปลาไหล-ปลาหมอ-ปลาดุก มีสูตรและส่วนผสมดังนี้

(๑) จารึกตำรายาวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (ว่าด้วยลักษณะกระษัยโรค แผ่นที่ ๖ กระษัยปลาไหล)
            สำหรับยารุกระษัยปลาไหลนั้น ให้เอาหัวข้าวข้าสด ๑ ตำลึง, ใบว่านหางช้าง ๙ ใบ, พริกไทย ๗ เม็ด, ขิง ๗ ชิ้น, ขมิ้นอ้อย ๗ ชิ้น, หอย ๗ หัว, กระเทียม ๗ กลีบ, ปลาไหลตัว ๑ เอามาทำแกงยา แล้วจึงเอาปีกนาคราช (? ไม่ทราบว่าคืออะไร) และผิวมะกรูดหั่นใส่ลงให้กินถ้วยแกง ๑

(๒) จารึกตำรายาวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (ว่าด้วยลักษณะกระษัยโรค แผ่นที่ ๗ กระษัยปลาหมอ)
สำหรับยาแกงแก้กระษัยปลาหมอแต่ยังอ่อนอยู่นั้น ให้เอาปลาหมอ ๓ ตัว เอาทั้งเกล็ด แล้วเอายางสลัดไดทาให้ทั่วทั้งตัวปิ้งให้เกรียมแล้วเอามาทาให้ได้ ๓ หน ปิ้งไฟให้เกรียมทุกครั้ง จึงแต่งพริกขิงเหมือนกันกับพริกขิงแกงของยากระษัยปลาไหลนั้น แล้วจึงเอาปลาหมอ ๓ ตัวนั้น  ตำลงทั้งเกล็ดทำเป็นแกงยา แล้วเอาใบเหงือกปลาหมออ่อนมาใส่ลงเป็นผัก กินแก้กระษัยปลาหมอ
            อีกตำรับหนึ่งสำหรับแก้กระษัยปลาหมอ คือยาแกงคั่วนกออก ปรุงโดยเอานกออกตัวหนึ่งมาถอนขนให้หมด เอาทั้งตับไตไส้พุงล้างแต่มูลออกเสียให้หมด สับให้แหลก แล้วจึงใส่พริกขิงเหมือนคั่วกิน เอามะพร้าวไฟทำเป็นกะทิใส่ลงคั่วเอาลูกศีรษะลิงเป็นผัก แล้วจึงเอาเทียนทั้ง ๕, โกฐพุงปลา, โกฐก้านพร้าว, ลูกจันทน์, ดอกจันทน์, กระวาน, กานพลู, ใบกระวาน, ลูกผักชี, ลูกในสะแก,  ลูกในมะเกลือ,  ลูกผลาญศัตรู (ชื่อสมุนไพร) บดละเอียดผสมลงในแกงยา 

(๓) จารึกตำรายาวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (ว่าด้วยลักษณะกระษัยโรค แผ่นที่ ๘ กระษัยปลาดุก)
สำหรับยาแกงแก้กระษัยปลาดุกนั้น ในเบื้องต้นให้ใช้ยาตำรับเดียวกับที่แก้กระษัยปลาไหล ถ้ายังไม่หายให้ปรุงยาแก้กระษัยปลาดุกขึ้น โดยเอาเปลือกราชพฤกษ์,  เปลือกตาเสือ,  รากตองแตก,  พาดไฉนนุ่น,  พริกไทย,  ขิงแห้ง,  กระเทียม,  ลูกจันทน์,  ดอกจันทน์,  กระวาน,  กานพลู,  ข่า,  กระชาย,  กะทือ,  ไพล, หอม,  ขมิ้นอ้อย,  กะปิ,  ปลาดุกย่างตัว ๑,  ปลาร้าปลาสร้อย ๕ ตัว  สิริยา ๒๐ สิ่งนี้ทำเป็นแกงยา แล้วเอาใบมะกาที่เพสลาดนั้นมาหั่นใส่ลงเป็นผัก  กินให้ได้ถ้วยแกง ๑ 

ผู้เขียนไม่ทราบว่าแกงยาทั้ง ๓ สูตรมีใครนำมาปรุงดูบ้างหรือยัง และไม่ทราบว่าจะรักษาได้ผลดีหรือไม่ หากมีใครลองนำมาปรุงได้สำเร็จแล้วคงจะดีและมีประโยชน์ไม่น้อย

และหากยังมีข้อสงสัยหรือต้องการทราบรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับโรคกระษัยทั้ง ๓ จำพวกนี้ ท่านสามารถสืบค้นได้ใน ‘ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย’ หรือในเอกสารอื่นๆ ที่เผยแพร่อยู่ทั้งในรูปแบบสิ่งพิมพ์และเว็บไซต์

ผู้เขียน : นวพรรณ ภัทรมูล

คำสำคัญ : แกงยา จารึกตำรายาวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ตำรายาวัดโพธิ์

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170