ภาพปริศนาธรรมจากสมุดภาพวัดพระรูป ภาพที่ 1 นี้ประกอบไปด้วยภาพพระพุทธเจ้าประทับนั่งอยู่กลางภาพ บนธรรมาสน์สูงประมาณไหล่ ที่ด้านซ้ายมีรูปชาย 2 คน ยืนอยู่ข้าง ๆ ธรรมาสน์ คนที่ยืนด้านซ้ายนอกเป็นฆราวาสชาย   ผมยาวสีดำ รวบเป็นหางม้าไว้ด้านหลัง ไม่สวมเสื้อ สวมแต่กางเกงขาสั้นเหนือเข่า  มือหนึ่งถือวัตถุคล้าย ๆ กรงดักสัตว์   อีกมือหนึ่งถือดาบยาวคอนไว้ที่หัวไหล่ อีกคน (รูป) ที่ยืนด้านซ้ายในเป็นพระภิกษุ สวมจีวร ถือดาบยาวไว้ด้วยมือข้างหนึ่ง
              ส่วนด้านขวา มีชาย 2 คน ยืนอยู่ข้าง ๆ อาสนะเช่นกัน ทั้งสองเป็นพระภิกษุ สวมจีวรทั้งคู่แต่ต่างสีกัน รูปหนึ่งที่ยืนอยู่ด้านขวาใน สวมจีวรสีออกชมพูเรื่อ ถืออาวุธคล้าย ๆ หอก หันปลายชี้ไปทางองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ภิกษุอีกรูปที่ยืนอยู่ด้านขวานอก สวมจีวรเหลือง คล้ายจะยืนแอบ ๆ อยู่ด้านหลังของอีกรูป ถือดาบยาวไว้ด้วยมือข้างหนึ่ง

ภาพปริศนาธรรม ภาพที่ 1


คำอ่านตามรูปอักษร[1]



ในหนังสือ สมุดข่อย[2] ได้อธิบายภาพปริศนาธรรมภาพนี้ไว้ว่า
“บุคคล 4 จำพวกที่จะทำลายศาสนาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือ พาลบัณฑิต ภิกษุโจร ภิกษุชั่ว และภิกษุพาล”

คำอ่าน-ปริวรรต และอธิบายเพิ่มเติม

พาลบณฺฑิต	คือ	พาลบัณฑิต หมายถึง บัณฑิตที่มีนิสัยพาล
โจรภิกฺขุ	คือ	โจรภิกษุ หรือ ภิกษุที่เป็นโจร ลักขโมยของ
ปาปภิกฺขุ	คือ	บาปภิกษุ หรือ ภิกษุใจบาปที่มีพฤติกรรมชั่วร้าย
พาลภิกฺขุ	คือ	พาลภิกษุ หมายถึง ภิกษุที่มีนิสัยพาล เกเร
สมฺเฑจพฺรพุทฺธเจ้า	คือ	สมเด็จพระพุทธเจ้า

  หมายเหตุ

เกี่ยวกับสมุดภาพวัดพระรูป จังหวัดเพชรบุรี เล่มที่ 2
              สมุดภาพปริศนาธรรมของวัดพระรูปเล่มนี้ เป็นสมุดไทยขาว อักษรขอม เขียนด้วยหมึกสีดำ ข้อความเป็นภาษาบาลีและภาษาไทย  ขนาด ยาว 41.4 เซนติเมตร กว้าง 14.8 เซนติเมตร หนา 4.7 เซนติเมตร ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่วัดพระรูป อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี
              สมุดภาพเล่มนี้มีจำนวน 76 หน้า เขียนเป็นภาพปริศนาธรรมจำนวน 38 ภาพ โดยภาพ 1 ภาพเขียนบนหน้า 2 หน้า   ในการเขียนไม่ลงสีพื้น ภาพจึงมีความสวยงามเรียบง่ายแบบฝีมือช่างพื้นบ้าน ไม่มีการระบุชื่อผู้เขียน จึงไม่ทราบรายละเอียดของผู้เขียนและอายุของสมุดภาพเล่มนี้ แม้จะพบว่าลักษณะกลวิธีการเขียนหลายอย่างมีลักษณะคล้ายภาพจิตรกรรมสมัยอยุธยา เช่น นิยมใช้สีสดสว่าง รูปแบบการเขียนภาพคลื่นกระแสน้ำมีความคล้ายคลึงกับที่พบในสมุดภาพฉบับวัดลาด จังหวัดเพชรบุรี เล่มที่ 1 และสมุดภาพฉบับวัดสุวรรณภูมิ จังหวัดสุพรรณบุรี เล่มที่ 1 อีกทั้งในส่วนของภาษาก็มีภาษาเก่าปะปนอยู่มาก เช่น คำว่า สลุด (หมายถึง หล่ม) มีเมียเยียชู้ สเภา (หมายถึง สำเภา) เป็นต้น แต่ท่านผู้รู้ผู้เชี่ยวชาญในเรื่องของภาษาโบราณก็ยังเห็นว่าทั้งเทคนิคการเขียนภาพและความเก่าของภาษาดังกล่าวมานั้นยังมิใช่หลักฐานที่จะมีน้ำหนักพอที่จะกำหนดสมัยของสมุดภาพเล่มนี้ได้

ผู้เขียน : นวพรรณ ภัทรมูล

คำสำคัญ : ปริศนาธรรม สมุดภาพ วัดพระรูป สมุดไทยขาว