พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี

พระนครคีรีหรือ เขาวัง เดิมเป็นพระราชวังในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อยู่ที่ตำบลคลองกระแชง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี ตั้งอยู่บนยอดเขา 3 ยอดติดต่อกัน ยอดสูงที่สุดสูง 95 เมตร เดิมเรียกว่า “เขาสมน” (เขาสะหมน) ไหล่เขาทางด้านทิศตะวันออก มีวัดอยู่วัดหนึ่งชื่อ “วัดสมณ” พ.ศ. 2404 พระองค์ได้พระราชทานนามว่าเขามหาสวรรค์ ต่อมาเปลี่ยนเป็น เขามไหสวรรย์    

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้สร้างพระราชวังบนเขามไหสวรรย์ ใน พ.ศ. 2402 โดยมีเจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง  บุนนาค) ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ เป็นแม่กองในการก่อสร้าง และ พระเพชรพิไสยศรีสวัสดิ์ (ท้วม  บุนนาค) เป็นนายงานก่อสร้าง เมื่อสร้างเสร็จแล้วพระราชทานนามว่า “ พระนครคีรี ” พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดอากาศและภูมิทัศน์ที่มีความสวยงามของเมืองเพชรบุรีมาก พระองค์ได้เสด็จมาประทับที่พระนครคีรีหลายครั้งตลอดรัชกาล

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงโปรดเกล้าให้ปรับปรุงพระนครคีรีเพื่อใช้สำหรับเป็นที่รับรองพระราชอาคันตุกะจากเยอรมนี  

ภายหลังรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็มิได้มีพระมหากษัตริย์เสด็จมาประทับที่พระนครคีรีอีก จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ทรงมีพระราชดำริ  ให้บูรณปฏิสังขรณ์ กรมศิลปากรจึงได้ประกาศขึ้นทะเบียนพระนครคีรีเป็นโบราณสถานสำคัญของชาติ ดำเนินการบูรณะอาคารหมู่พระที่นั่งต่างๆ และได้ประกาศจัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2522 เป็นพิพิธภัณฑ์ประเภทอนุสรณ์สถาน โดยได้นำเครื่องราชูปโภคทั้งหมดที่ได้รับมอบกลับคืนมาจากสำนักพระราชวัง และกระทรวงมหาดไทย นำมาขึ้นทะเบียนเป็นโบราณวัตถุ อนุรักษ์และนำออกจัดแสดงภายในพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ และพระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี มีส่วนจัดแสดงหลักอยู่ภายในพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์ และพระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์ โดยมีการจำลองลักษณะการใช้งานของห้องต่างๆตามลักษณะการใช้งานในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแบ่งเป็นส่วนจัดแสดง ดังนี้

ทิมดาบองครักษ์: จัดแสดงนิทรรศการพระนครคีรี อดีตสู่ปัจจุบัน (ข้อมูลเบื้องต้นสำหรับผู้เข้าชม) และแผนผังพระนครคีรี

พระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์:

• ท้องพระโรงเดิมด้านหน้า จัดเป็นห้องเสวยและห้องพระสุธารสชา
• ท้องพระโรงเดิมด้านหลัง จัดเป็นห้องบรรทมพระราชอาคันตุกะ และห้องพักผ่อนพระอิริยาบท
• มุขด้านทิศตะวันออก จัดเป็นห้องทรงพระสำราญ
• มุขด้านทิศตะวันตก จัดเป็นห้องสรงและห้องลงพระบังคน

พระที่นั่งปราโมทย์มไหสวรรย์:  ชั้นบน จัดเป็นห้องบรรทมส่วนพระองค์ ห้องแต่งพระองค์ และห้องทรงพระอักษร ชั้นล่าง จัดแสดงเครื่องศาสตราวุธ

โบราณศิลปวัตถุ ที่จัดแสดงและเก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี จำแนกได้เป็น 3 ประเภทใหญ่ คือ

1. เครื่องราชูปโภคของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 4 และพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เช่น พระแท่นบรรทม โต๊ะทรงพระอักษร โต๊ะและเก้าอี้รับแขก โต๊ะเสวย และโต๊ะเครื่องพระสำอาง เป็นต้น
2. รูปหล่อโลหะสำริดและทองเหลือง ใช้สำหรับตกแต่งห้องต่างๆ
3. เครื่องกระเบื้อง มีทั้งเครื่องกระเบื้องของจีน เช่น กระถางต้นไม้และกี๋รองกระถาง เครื่องกระเบื้องของญี่ปุ่น เช่น แจกัน ชุดอาหาร (dinner set) ชุดสรงพระพักตร์ และขวดเครื่องพระสำอางพระที่นั่งเพชรภูมิไพโรจน์
 

ข้อมูลจาก : พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี. (ม.ป.ป.). พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี จังหวัดเพชรบุรี. (ออนไลน์). เข้าถึงเมื่อ 14 เมษายน 2569. เข้าถึงจาก http://www.virtualmuseum.finearts.go.th/phranakhonkhiri/index.php/th/