ภาษา

19 มิ.ย. 1965 หลายคนพูดคำเมือง (ภาษาถิ่นของคนไทยภาคเหนือ – ผู้แปล) เพื่อให้มอร์แมนเข้าใจ 20 มิ.ย. 1965 นายอำเภอพูดภาษาไทยกลางสลับกับคำเมืองเล็กน้อย แต่ผู้ใหญ่บ้านพูดคำเมืองมากกว่า พ่อหนานธรรมชัยพูดลื้อ แต่ใช้คำว่า “ยะ” แทน “เฮ็ด” พระที่ห้วยมิ่งอ่านหนังสือด้วยสำเนียงไทยเหนือ พรมบอกว่าเพราะไม่มีพระลื้อคอยสอน มีแต่พระที่เป็นคนเมือง (คนเหนือ) แม้คนลื้อจะบวชเณรจำนวนมากแต่เป็นพระภิกษุน้อย

การทำนา

19 มิ.ย. 1965 ขั้นตอนการทำนา – ใส่กล้า ไถ ปลูกนาลุ่ม นาดอน ปลูกนาหลวง ไถทุ่งลอด้วยแทร็กเตอร์ ไถทุ่งลอด้วยควาย การเก็บเกี่ยว ปริมาณข้าวที่ปลูกและผลผลิตที่เก็บเกี่ยวได้ หากต้องใช้ควายในการไถนาจะเสียเงิน 60-70 บาท การทำนาของคำแหง ชาวบ้านต้องไปช่วยกันเพราะเขาไม่มีควาย และมีแรงงานไม่พอ ถ้าเขาไม่ลงแรงกับญาติ ต้องไปเป็นลูกจ้างหาเงินมาจ้างควาย เจ้าของควายจะได้ข้าวเป็นค่าตอบแทน ถ้าไม่ใช่ญาติกันจะไม่ค่อยไปลงแรงให้ การจ้างแรงงานที่ทุ่งลอจะได้ข้าว 60-100 หาบ ถ้ากำแหงหาแรงงานมาทำนาบ้านได้ เขาต้องจ่ายอย่างน้อย 25 หาบ

ความหลากหลายของประชากร

19 มิ.ย. 1965 ความหลากหลายของผู้คน ขมุถือเรื่องผีมาก หากมีคนตายพวกเขาจะฆ่าสัตว์เลี้ยงของคนตายด้วย พร้อมฝังเงินลงไป หากกลับมาเกิดใหม่อีกครั้งจะขุดเงินนั้นขึ้นมาทำพิธีสู่ขวัญ มอร์แมนเปิดหนังสือแล้วให้ ใหม่คำ แม่ช่วยหลาย ปิงยาว และเด็กๆ บอกข้อมูลว่ากลุ่มคนที่เห็นในภาพคือใคร โดยจำแนกจากการแต่งกาย เสื้อผ้า เครื่องประดับ ข้าวของเครื่องใช้ กลุ่มชาติพันธุ์อื่น ได้แก่ อีก้อ กะลา เย้า มูเซอ มูเซอแดง แม้ว (แม้วมี 3 กลุ่ม แม้วขาว แม้วลาย แม้วดำ คนละภาษา) ไทดำ นอกจากนี้มีซาไก ลิซูแดง ยาง อาข่า ขมุ กะเหรี่ยง กระเหรี่ยงแดง

สุขและสาย

19 มิ.ย. 1965 สายไม่ต้องการแต่งงานกับสุขเพราะเธอแก่เกินไป อีกทั้งเป็นแม่หม้ายและมีลูกหลายคน ถ้าผู้หญิงคนใดผ่านการหย่ามาหลายครั้งจะถูกมองว่าไม่ดี แต่ถ้าผู้ชายมีเมียมาหลายคนจะแค่ถูกว่าเท่านั้น สำหรับผู้หญิงแล้วจะเข้มงวดกว่า และถ้าผู้ชายได้แต่งงานกับแม่หม้ายถือว่าเสียหน้า ผู้หญิงแต่งงานกับพ่อหม้ายก็เสียหน้าเช่นกัน

การอบรมดูแลเด็ก

19 มิ.ย. 1965 พ่อหนานธรรมชัยและผู้ใหญ่บ้านจะคอยสอนเด็กๆ ไม่ให้เข้าใกล้มอร์แมนมากเกินไป รวมไปถึงห้ามผู้หญิงเข้าใกล้พระสงฆ์และเณร ให้นั่งให้เรียบร้อย เมื่อไปเยี่ยมบ้านผู้อื่นต้องทำตัวให้เรียบร้อยเช่นกัน

การแต่งงาน

19 มิ.ย. 1965 เมื่อลูกสะใภ้มาจากต่างหมู่บ้านที่ไกลๆ ชาวบ้านจะมามัดขวัญให้ เนื่องจากเห็นว่าเดินทางมาไกล

ความรู้เรื่องโลกภายนอก

19 มิ.ย. 1965 (ข้อมูลของปิงยาว) แม้วลายเคยเป็นคอมมิวนิสต์ ปัจจุบันเข้าไปอยู่ฝ่ายของอเมริกา เพราะคอมมิวนิสต์ไม่ให้การสนับสนุนแต่อเมริกาให้ข้าว บ้าน และสัตว์เลี้ยง มอร์แมนได้ยินเด็กๆร้องเพลง “หมาน้อยน้อยธรรมดา” ซึ่งชาวบ้านและเด็กๆฟังมาจากวิทยุ

การทักทาย

19 มิ.ย. 1965 การทักทาย –แม่สาตอบคำทักเพียงยืนเฉยๆ หรือนั่งเงียบๆ

ความหลากหลายของประชากร

20 มิ.ย. 1965 (ข้อมูลของแม่แก้วและแสง) การเลี้ยงชีพ การทำบุญ ฮีตรวมอยู่ในภาษา (คำลื้อ) เมื่อมอร์แมนมาอยู่ที่นี่มอร์แมนคือคนลื้อ แต่กลับประเทศไปแล้วเป็นฝรั่ง พ่อหนานธรรมชัยให้ข้อมูลของกลุ่มคนอื่นๆโดยดูจากการแต่งกาย เครื่องประดับ ภาษา – อีก้อ มูเซอ ชาวเขาจะมีวิธีการเดินที่แตกต่างกัน ข่า คืออีก้อ ขมุ กะฮอก และมูเซอ ส่วนพวกที่ไม่ใช่ข่า คือ ยาง เย้า แม้ว ผีป่า