จารึกช่องสระแจง

จารึก

จารึกช่องสระแจง

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 25 มิ.ย. 2564 15:32:46 )

ชื่อจารึก

จารึกช่องสระแจง

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

ศิลาจารึกบ้านช่องสระแจง, จารึกอักษรใต้ ภาษาสันสกฤต, Khau Sra Chèng (K. 969)

อักษรที่มีในจารึก

ปัลลวะ

ศักราช

พุทธศตวรรษ 12

ภาษา

สันสกฤต

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน 1 ด้าน มี 4 บรรทัด

วัตถุจารึก

หินทรายสีเทา

ลักษณะวัตถุ

คล้ายใบเสมา

ขนาดวัตถุ

กว้าง 56 ซม. สูง 92 ซม. หนา 20 ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

1) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “ปจ. 5”
2) ในหนังสือ Inscriptions du Cambodge vol. VII กำหนดเป็น “Khau Sra Chèng (K. 969)”
3) ในวารสาร ศิลปากร ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 (พฤษภาคม 2511) กำหนดเป็น “คำอ่านจารึกอักษรใต้ ภาษาสันสกฤต”
4) ในวารสาร ศิลปวัฒนธรรม ปีที่ 5 ฉบับที่ 9 (กรกฎาคม 2527) กำหนดเป็น “ศิลาจารึกบ้านช่องสระแจง”
5) ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม 1 กำหนดเป็น “จารึกช่องสระแจง”

ปีที่พบจารึก

พุทธศักราช 2503

สถานที่พบ

ปราสาทเขาช่องสระแจง บ้านตาพระยา ตำบลตาพระยา อำเภอตาพระยา (เดิมคือ บ้านช่องสระแจง ตำบลตาพระยา อำเภอตาพระยา จังหวัดปราจีนบุรี) จังหวัดสระแก้ว

ผู้พบ

นายเสรี แน่นหนา ผู้ช่วยภัณฑารักษ์ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

ปัจจุบันอยู่ที่

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร กรุงเทพมหานคร

พิมพ์เผยแพร่

1) The Journal of the Siam Society vol. XLIX part 2 (November 1961), 109-111.
2) Inscriptions du Cambodge vol. VII (Hanoi : Imprimerie d'Extrême-Orient, 1964), 152.
3) วารสาร ศิลปากร ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 (พฤษภาคม 2511) : 99-100.
4) วารสาร ศิลปวัฒนธรรม ปีที่ 5 ฉบับที่ 9 (กรกฎาคม 2527) : 64-67.
5) จารึกในประเทศไทย เล่ม 1 (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2529), 40-43.

ประวัติ

จารึกหลักนี้ เดิมเรียกว่า “จารึกมเหนทรวรมัน” ถูกตีพิมพ์ครั้งแรกใน The Journal of the Siam Society เมื่อปี พ.ศ. 2504 (ค.ศ. 1961) โดยบทความชื่อว่า “Bangkok Museum Stone Inscription of Mahendravarman” โดย B. Ch. Chhabra ซึ่งได้เล่าว่า เมื่อครั้งที่ได้เดินทางมาเยือนพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร โดยมีศาสตราจารย์หลวงบริบาลบุรีภัณฑ์เป็นผู้นำชมนั้น นาย Chhabra ได้เกิดความประทับใจในจารึกหลักหนึ่งที่จารด้วยภาษาสันสกฤตที่สวยงามจำนวน 4 บรรทัด จึงได้ลงมืออ่านและแปล ต่อมาก็ได้มีการสอบถามเกี่ยวกับที่มาของจารึกหลักนี้ ก็ได้ความว่า จารึกนี้เดิมพบอยู่ที่บริเวณปราสาทเขาช่องสระแจง ตำบลตาพระยา อำเภอตาพระยา จังหวัดปราจีนบุรี (ปัจจุบันเป็น จังหวัดสระแก้ว) โดยนายเสรี แน่นหนา ผู้ช่วยภัณฑารักษ์ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2503 ซึ่งต่อมาจึงได้มีการเคลื่อนย้ายมาเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑถานแห่งชาติ พระนคร ต่อมาในปี พ.ศ. 2507 ท่านศาสตราจารย์ ยอร์ช เซเดส์ ได้ติดต่อกับนาย อเล็กซานเดอร์ บี กริสวอลด์ จึงทราบเรื่องว่ามีจารึกที่ถูกนำมาจากตาพระยา ท่านจึงได้ศึกษาและนำมาตีพิมพ์รวบรวมไว้ในหนังสือ Inscription du Cambodge vol. VII โดยให้ชื่อเรื่องว่า “Dalle de Khau Sra Chèng (K. 969)” ต่อมาจึงได้มีการศึกษาอีกครั้งและตีพิมพ์เผยแพร่เป็นภาษาไทยครั้งแรกในวารสารศิลปากร ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2511 โดยให้ชื่อเรื่องว่า “คำอ่านศิลาจารึกอักษรอินเดียใต้ภาษาสันสกฤต” ต่อมาได้มีการพิมพ์ครั้งที่ 2 ในหนังสือศิลปวัฒนธรรม ปีที่ 5 ฉบับที่ 9 กรกฏาคม 2527 ให้ชื่อเรื่องว่า “อันเนื่องมาจากศิลาจารึกบ้านช่องสระแจง”

เนื้อหาโดยสังเขป

จารึกหลักนี้ เป็นจารึกที่บันทึกเรื่องราวของการขุดบ่อน้ำ ซึ่งในจารึกเรียกว่า “ศังกร ตฏาก” โดยพระเจ้า มเหนทรวรมัน แต่อย่างไรก็ตาม ก็ยังไม่มีหลักฐานว่า พระเจ้ามเหนทรวรมันพระองค์นี้ คือกษัตริย์พระองค์เดียวกับพระเจ้ามเหนทรวรมันของอาณาจักรกัมพูชาหรือไม่

ผู้สร้าง

พระเจ้ามเหนทรวรมัน

การกำหนดอายุ

นาย Chhabra ให้ข้อสังเกตว่า ลักษณะของตัวอักษรเป็นแบบปัลลวะ-คฤนถ์ ของอินเดียใต้ ซึ่งกำหนดอายุได้ราว คริสตศตวรรษที่ 7 หรือ ราวพุทธศตวรรษที่ 12

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : ตรงใจ หุตางกูร, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., 2547, จาก :
1) B. Ch. Chhabra, “Bangkok Museum Stone Inscription of Mahendravarman,” The Journal of the Siam Society XLIX, 2 (November 1961) : 109-111.
2) George Cœdès, “Dalle de Khau Sra Chèng (K. 969),” in Inscriptions du Cambodge vol. VII (Hanoi : Imprimerie d'Extrême-Orient, 1964), 152.
3) ชูศักดิ์ ทิพย์เกษร, “อันเนื่องมาจากศิลาจารึกบ้านช่องสระแจง,” ศิลปวัฒนธรรม 5, 9 (กรกฎาคม 2527) : 64-67.
4) ประสาร บุญประคอง และแสง มนวิทูร, “คำอ่านจารึกอักษรใต้ ภาษาสันสกฤต,” ศิลปากร 12, 1 (พฤษภาคม 2511) : 99-100.
5) ประสาร บุญประคอง, แสง มนวิทูร และชูศักดิ์ ทิพย์เกษร, “จารึกช่องสระแจง,” ใน จารึกในประเทศไทย เล่ม 1 : อักษรปัลลวะ หลังปัลลวะ พุทธศตวรรษที่ 12-14 (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, 2529), 40-43.

ภาพประกอบ

ภาพสำเนาจารึกจาก : ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2545 (เลขทะเบียน CD; INS-TH-02, ไฟล์; PJ_002)

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170