จารึกบนแผ่นไม้สักที่ศาลหลักเมืองกาญจนบุรี

จารึก

จารึกบนแผ่นไม้สักที่ศาลหลักเมืองกาญจนบุรี

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกบนแผ่นไม้สักที่ศาลหลักเมืองกาญจนบุรี

อักษรที่มีในจารึก

ไทยธนบุรี-รัตนโกสินทร์

ศักราช

พุทธศักราช ๒๓๗๘

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๑ ด้าน มี ๓๘ บรรทัด

วัตถุจารึก

ไม้สัก สีน้ำตาล

ลักษณะวัตถุ

แผ่นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๒๓ ซม. สูง ๖๕.๕ ซม. หนา ๑ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น "กจ. ๒ จารึกก่อกำแพงป้อมประตูเมืองกาญจน์"
๒) ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๖ ตอนที่ ๑ กำหนดเป็น "หลักที่ ๑๔๓ จารึกบนแผ่นไม้สักที่ศาลหลักเมืองกาญจนบุรี"

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

จังหวัดกาญจนบุรี

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

ภายในศาลหลักเมือง ตำบลปากแพรก อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี

พิมพ์เผยแพร่

ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๖ ตอนที่ ๑ (กรุงเทพฯ : สำนักนายกรัฐมนตรี, ๒๕๑๗), ๓๒ - ๓๔.

ประวัติ

นายประสาร บุญประคอง เป็นผู้อ่านจารึกหลักนี้ โดยมีการตีพิมพ์ลงใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๖ ตอนที่ ๑ ใน พ.ศ. ๒๕๑๗ โดยเรียกว่า "หลักที่ ๑๔๓ จารึกบนแผ่นไม้สักที่ศาลหลักเมืองกาญจนบุรี" ปัจจุบันอยู่ในบริเวณศาลหลักเมือง ตำบลปากแพรก อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี จารึกหลักนี้มีเนื้อหาตรงกันกับจารึกหลักเมืองกาญจนบุรีซึ่งทำจากหินทราย แต่สภาพสมบูรณ์กว่า คาดว่าจะเป็นการคัดลอกมาจากจารึกดังกล่าว เนื่องจากบรรทัดแรก มีข้อความว่า อักษรจารึกหลัก "ศิลา" เมืองกาญจนบุรี (ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ใน จารึกหน้าศาลหลักเมืองกาญจนบุรี) อนึ่ง เมืองกาญจนบุรีเดิม ตั้งอยู่ในบริเวณเขาชนไก่ ต่อมารัชกาลที่ ๓ โปรดให้ย้ายมาที่ปากแพรก ริมฝั่งตะวันออกของลำน้ำ ๒ สาย คือ แควใหญ่และแม่กลอง เนื่องจากที่ตั้งเดิมลำบากในด้านการเดินทาง ส่วนที่ปากแพรกสามารถค้าขายกับราชบุรีได้สะดวก กำแพงเมืองที่ปากแพรกนี้ เดิมเป็นแค่การปักเสาระเนียดบนเชิงเทิน ต่อมาจึงมีการสร้างกำแพงก่ออิฐถือปูน ดังที่ปรากฏในจารึก ในปัจจุบัน ป้อมและกำแพงดังกล่าวเหลือให้เห็นเพียงประตูด้านหน้า ซึ่งมีอักษรจารึกว่า "เมืองกาญจนบุรี พ.ศ. ๒๓๗๔", แนวกำแพงด้านริมน้ำ, แนวกำแพงด้านหลังที่โรงเรียนกาญจนานุเคราะห์และป้อมมุมเมืองด้านวัดไชยชุมพลชนะสงครามเท่านั้น เนื่องจากส่วนใหญ่ถูกน้ำท่วมพังลงมาในสมัยรัชกาลที่ ๕ และมีการรื้อเพื่อสร้างเป็นโรงงานกระดาษ ใน พ.ศ. ๒๔๘๑

เนื้อหาโดยสังเขป

กล่าวถึงประวัติการสร้างเมือง ป้อม และกำแพงเมืองกาญจนบุรี รวมถึงการปฏิสังขรณ์วัดในเมืองและในกรุงเทพมหานครโดย พระยาประสิทธิสงคราม เจ้าเมืองกาญจนบุรี ตอนท้ายแผ่ผลบุญแด่เทพทั้งหลายและขอให้ตนสำเร็จแก่พระนิพพาน

ผู้สร้าง

พระยาประสิทธิสงคราม เจ้าเมืองกาญจนบุรี

การกำหนดอายุ

คำนวณจากวันเดือนปีล่าสุดที่ปรากฏในบรรทัดที่ ๕ - ๖ ของ จารึกว่า “… ๖ ฯ๑ (ขึ้น) ๘ ปีรกา สพศก...” ซึ่ง ประสาร บุญประคอง ได้คำนวณไว้ว่าตรงกับ วันที่ ๒๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๓๗๘ แต่แท้จริงแล้วตรงกับปีมะแม ไม่ใช่ปีระกาตามที่ระบุไว้ในจารึก ช่วงเวลาดังกล่าวอยู่ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร. ๓) แห่งราชวงศ์จักรี (ครองราชย์ พ.ศ. ๒๓๖๗ - ๒๓๙๓)

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย: พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๘, จาก:
๑) ประสาร บุญประคอง, "หลักที่ ๑๔๒ ศิลาจารึกหลักเมืองกาญจนบุรี," ใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๖ ตอนที่ ๑ : ประมวลจารึกสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ที่พบในภาคเหนือ ภาคตะวันออก และภาคกลาง (กรุงเทพฯ : คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี, ๒๕๑๗), ๒๙ - ๓๑.
๒) วรวุธ สุวรรณฤทธิ์, ประวัติศาสตร์เมืองกาญจนบุรี (กาญจนบุรี : คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ สถาบันราชภัฏกาญจนบุรี, ๒๕๔๒).
๓) ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ (กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่น, ๒๕๔๖).

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170