พ.ศ.2501-2504

ขอบเขตและเนื้อหา :

ปี พ.ศ. 2501-2504 เอกสารชุดนี้เป็นเอกสารที่บันทึกในช่วงที่ ศ.มอร์แมน เข้ามาทำงานภาคสนามครั้งแรกในประเทศไทย โดยใช้เวลา 2 ปี อาศัยอยู่ในบ้านแพด เพื่อเก็บข้อมูลเกี่ยวกับสังคม วัฒนธรรม และความเป็นอยู่ของชาวไทลื้อในอำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา เอกสาร 3295 ระเบียน ประกอบด้วย สไลด์ ภาพถ่าย บัตรบันทึก จดหมาย สมุดบันทึก เอกสารพิมพ์ และแผนที

คลังเก็บเอกสาร : ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

ขอบเขตและสื่อ : เอกสารจำนวน 3295 ระเบียน ประกอบไปด้วย สไลด์ ภาพถ่าย บัตรบันทึก จดหมาย สมุดบันทึก เอกสารพิมพ์ และแผนที

แหล่งที่มาของเอกสาร : บริจาคโดย ไมเคิล มอร์แมน, ปี พ.ศ. 2548

การจัดเรียงเอกสาร : เอกสารจำแนกตามปีที่เข้ามาศึกษา

เงื่อนไขการเข้าถึง ทำซ้ำและดัดแปลงข้อมูล : เอกสารบางส่วนจำกัดการเข้าใช้ ผู้ที่สนใจเอกสารชุดดังกล่าว สามารถติดต่อโดยตรงได้ที่โครงการจดหมายเหตุฯ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.

สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ : Attribution-NonCommercial-NoDerivs (CC BY-NC-ND)

ข้อกำหนดการใช้ข้อมูลภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : Traditional Knowledge Attribution Non-Commercial (TK A-NC)

ภาษา : อังกฤษ/ไทย

อักษร : อังกฤษ/ไทย

ระบบในการจัดเรียงเอกสาร : อ้างอิงระบบ ISAD(G) ในการอธิบายชุดเอกสาร

730

สไลด์

41

ภาพถ่าย

2433

บัตรบันทึกแบบเจาะ

51

จดหมาย

38

สมุดบันทึกและกระดาษบันทึก

1

เอกสาร/รายงาน

1

แผนที่

791. รหัส : MM-1-14-124

เหตุการณ์ประจำวัน(6 เม.ย. 1960)

| เหตุการณ์ประจำวันของชาวบ้าน ทำอาหาร ตักน้ำ ซักผ้า สีข้าว พ่อจะสอนลูกชายให้ขับเกวียน ชาวบ้านในหมู่บ้านช่วยกันสร้างวิหาร มีการแลกเปลี่ยนสินค้ากันระหว่างหมู่บ้าน เช่น เมี่ยง ซึ่งเป็นใบไม้ที่คนแก่นิยมเคี้ยว ชาวบ้านจะใช้วิธีตัดต้นไม้ ถางป่าในการเปิดที่ดินผืนใหม่ ไม่ใช้วิธีเผา เด็กวัยรุ่นมีการใช้ภาษาเฉพาะกลุ่ม (pig latin) มุมมองของวัยรุ่นที่มีต่อชีวิตในเมือง การทำงาน การศึกษาระดับมหาวิทยาลัย ความคิดของมอร์แมนที่มีต่อวัยรุ่นกลุ่มนี้ | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

792. รหัส : MM-1-14-125

เหตุการณ์ประจำวัน (7 เม.ย. 1960)

| เหตุการณ์ประจำวันหลังตื่นนอน ตักน้ำ ทำความสะอาดบ้าน เกวียน ไปวัด สีข้าว ไปขายของ คำแดงจะไปช่วยขับลื้อที่งานบวช ชาวบ้านที่นี่ทำนา เลี้ยงสัตว์ เช่น ล่อ วัว ควาย ทำงานโรงบ่มยาสูบ เรือนของชาวไทลื้อ ครัวจะอยู่ในตัวเรือน ไม่มีฝาหรือผนังแยกครัว ช่วงเวลาเที่ยงในหมู่บ้านจะเงียบ ชาวบ้านจะไปตักน้ำ เลี้ยงสัตว์ ทอผ้า ชาวบ้านลงแรงช่วยกันสร้างเรือนให้แม่เฒ่าช่วย มีพ่อค้าแม่ค้าจากต่างหมู่บ้านนำของมาขาย มีพิธีมัดขวัญให้กับลูกของพ่อช่วยที่ตกจากเรือน | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

793. รหัส : MM-1-14-126

เหตุการณ์ประจำวัน (8 เม.ย. 1960)

| เหตุการณ์ประจำวันของชาวบ้าน ตื่นเช้าไปตลาด ตำข้าว ร้านค้าของหมู่บ้านเป็นแหล่งชุมนุมพบปะของชาวบ้าน เมื่อมีงานวัดจะมีรถมาประชาสัมพันธ์งานในหมู่บ้าน มีการแลกเปลี่ยนซื้อขายสินค้ากัน โดยชาวบ้านจะนำของที่ปลูกได้ไปขายที่ตลาดและซื้อสินค้าอย่างอื่นกลับมา หรือบางครั้งนำไปขายให้โรงงานในหมู่บ้าน เช่น เอาตอกไปขายให้โรงบ่มยาสูบ ซื้อวัวจากอีกหมู่บ้านมาฆ่าเพื่อนำเนื้อไปขาย เสียงกลองเป็นสัญญาณที่ตีเพื่อเรียกคนไปทำทานที่วัด | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

794. รหัส : MM-1-14-127

เหตุการณ์ประจำวัน (9 เม.ย. 1960)

| เหตุการณ์ประจำวัน ตำข้าว สีข้าว เก็บผัก (ผักชะอม) ไปวัด และจะตักน้ำใสถังเพื่อไปใช้ที่วัด จูงสัตว์เลี้ยงไปกินหญ้า บางคนก็นำข้าวใส่เกวียนไปขายที่ตลาด ราคาข้าวจะเปลี่ยนแปลงไปแต่ละวัน เด็กหนุ่มทำงานหาเงินเพื่อเอาไปเที่ยวกับสาวๆ กินเหล้า สูบบุหรี่ ส่วนสาวๆชอบดัดผม ชาวบ้านจะไปช่วยกันที่งานขึ้นบ้านใหม่ คนหนุ่มสาวช่วยกันฝัดข้าว จากนั้นจะนำไปให้แต่ละบ้านช่วยนึ่งสำหรับงานขึ้นบ้านใหม่ อุปกรณ์สำหรับงานขึ้นบ้านใหม่ก็หยิบยืมจากคนในหมู่บ้าน ในหมู่บ้านจะมีตำรวจคอยสะพายปืนขี่จักรยานตรวจตราหมู่บ้าน หนุ่มๆ ชอบสาวคนไหนจะไปนั่งคุยที่บ้านของสาว ส่วนสาวหากชอบหนุ่มคนใดก็จะปักผ้าเช็ดหน้าให้ | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

795. รหัส : MM-1-14-128

เหตุการณ์ประจำวัน (10 เม.ย. 1960)

| สมาชิกในครอบครัวผู้ใหญ่ตื่น 6 โมง ทำอาหาร (ลาบ, ปิ้งเนื้อ) โม่ข้าว ตักน้ำ ซักผ้า ไปวัด จูงล่อไปกินหญ้า จับปลา ผู้หญิงจะทอผ้าที่ใต้ถุนบ้าน มีชาวบ้านนำฟืนใส่เกวียนไปส่งที่โรงบ่มยาสูบ วันนี้มีงานขึ้นบ้านใหม่ของแม่ช่วย ชาวบ้านไปตักบาตรที่งาน ไปกินข้าวร่วมกัน ไปช่วยงาน จันน้อยซื้อวัวมาฆ่า นำเนื้อบางส่วนไปขายที่งานขึ้นบ้านใหม่ ที่เหลือนำไปขายหมู่บ้านอื่น ชาวบ้านมีวิธีทำเนื้อหมัก (แหนม – ผู้แปล) โดยการสับเนื้อเป็นชิ้นเล็กๆ ใส่กระเทียมและเกลือ ห่อด้วยใบตอง ทิ้งไว้ 4-5 วัน กินดิบๆหรือทำให้สุกก็ได้ คนจีนเจ้าของร้านชำซื้อของจากในเมืองมาขาย เช่น ปืนฉีดน้ำ พ่อแม่ที่มีลูกบวชเณรไม่อยากให้ลูกสึก ส่วนใหญ่อยากให้บวชเป็นภิกษุต่อ เมื่อก่อนบ้านเชียงบานมีขนาดเล็กกว่านี้มาก บ้านแต่ละหลังอยู่ไม่ห่างกัน แต่ละบ้านอยู่กันหลายคน ที่บ้านแม่เฒ่านางเคยอยู่กันถึง 30 คน แต่ปัจจุบันเด็กรุ่นใหม่หลายคนยังถกเถียงเรื่องการอยู่แบบหลายครอบครัวในบ้านเดียว | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

796. รหัส : MM-1-14-129

เหตุการณ์ประจำวัน (11 เม.ย. 1960)

| มีการขับค่าวทั้งคืนที่งานขึ้นบ้านใหม่ คนในหมู่บ้านผลัดเปลี่ยนกันไปช่วยงานทุกวัน งานในแต่ละวันของชาวบ้านคือ เลี้ยงล่อ ตำข้าว การสีข้าวที่โรงสีต้องเสียเงิน ตักน้ำ ทอผ้า นำของที่ตนเองผลิตได้มาขายภายในหมู่บ้าน การยืมของอีกฝ่ายหนึ่ง เมื่อนำมาคืนจะมีการให้ของเป็นการตอบแทนด้วย ชาวบ้านจะทำเชือกเองโดยนำเปลือกไม้มาฉีกเป็นเส้นๆ แล้วนำไปตากให้แห้ง | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

797. รหัส : MM-1-14-130

เหตุการณ์ประจำวัน (12 เม.ย. 1960)

| แมรีแอนสังเกตว่าการแต่งกายของผู้หญิงชาวลื้อดูสะอาดตา เพราะเกล้าผมมวย มีผ้าโพกศีรษะ อีกทั้งเสื้อสีน้ำเงินทำให้ดูไม่สกปรก การใช้น้ำภายในหมู่บ้าน คนหนึ่งสามารถไปตักน้ำจากบ่อของอีกคนหนึ่งมาใช้ได้ จันทอผ้า เมียผู้ใหญ่บ้านนำใบตองแห้งมามวนทำยาสูบ เด็กผู้ชายออกไปหาปลา เลี้ยงวัว เจ้าของร้านค้าซื้อสินค้าจากตลาดเพื่อนำมาขายในหมู่บ้านอีกที มีคนรับจ้างย้อมผ้า ขายผักหวานเข้ามาในหมู่บ้าน การติดฝิ่นเป็นสิ่งไม่ดี ชาวบ้านยังเชื่อการรักษาอาการเจ็บป่วยแบบดั้งเดิม เช่น ให้เหยียบบนพื้นร้อนๆเพื่อรักษาอาการคลื่นไส้ งานของผู้หญิงคือซ่อมเสื้อผ้าให้คนในบ้าน ชาวบ้านจะทำเชือกเองโดยนำเปลือกไม้มาลอกมาเป็นริ้วๆ นำไปตากแห้ง แล้วนำมาฟั่นเกลียว เรือนของคนลื้อมีลักษณะเด่นคือมีตัวเรือนหนึ่งหลัง แต่มีหลังคาสองส่วนที่แยกออกจากกัน | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

798. รหัส : MM-1-14-131

เหตุการณ์ประจำวัน (13 เม.ย. 1960)

| กิจกรรมของชาวบ้านในวันสงกรานต์ตั้งแต่เช้าจรดเย็น การเตรียมอุปกรณ์และทำขนมในวันปีใหม่ | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

799. รหัส : MM-1-14-132

เหตุการณ์ประจำวัน (14 เม.ย. 1960)

| มีการประชุมแต่เช้า ผู้คนไปทำบุญที่วัด มอร์แมนไปเยี่ยมเมียอาจารย์ยอดที่ไม่สบาย มีอาการไอ ซึ่งรักษาอาการป่วยด้วยไม้ส้มป่อย ที่บ้านสล่าเงินมอร์แมนได้กินขนมชนิดหนึ่งมีงาอยู่ข้างใน | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน

800. รหัส : MM-1-14-133

เหตุการณ์ประจำวัน (15 เม.ย.1960)

| “วันพญาวัน” วันนี้เป็นวันปีใหม่ และเป็นวันสำหรับขอโทษผู้เฒ่าผู้แก่ สาวชาวลื้อจะโพกผ้าหลากสีสัน ในขณะที่เมื่ออายุมากแล้วจะโพกสีพื้นๆ เท่านั้น เพราะอายที่จะใช้สีอื่นๆ ผู้หญิงจะทอผ้าซิ่นไว้หลายผืน บ้างก็ขายบ้างก็เก็บไว้ใส่เอง ส่วนตุงที่ทอเองจะถวายให้วัดหรือมอบให้บุคคลที่นับถือในโอกาสพิเศษ แม่แก้วชวนมอร์แมนดื่มเหล้ายา เป็นเหล้าพื้นบ้านที่ได้จากการกวนแป้งสีแดงหรือที่เรียกกันว่าผงแดง เชื่อว่าเวลาป่วยถ้าได้กินเหล้าชนิดนี้แล้วจะดีขึ้น หลังรับประทานอาหารจะนิยมสูบบุหรี่ | บัตรบันทึกแบบเจาะ

โดย : ไมเคิล มอร์แมน