จารึก

The Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
  • images

คำอ่าน-แปล

จารึกฐานพระพุทธรูปยืนวัดมหาธาตุเมืองลพบุรี

จารึก

จารึกฐานพระพุทธรูปยืนวัดมหาธาตุเมืองลพบุรี

QR-code edit Share on Facebook print

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 13 ก.พ. 2550 13:59:58 ( อัพเดทเมื่อวันที่ 24 ก.ค. 2562 20:44:00 )

ชื่อจารึก

จารึกฐานพระพุทธรูปยืนวัดมหาธาตุเมืองลพบุรี

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

หลักที่ ๑๖ จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืน วัดมหาธาตุเมืองลพบุรี, Lŏp’bŭri (Vαt Mάhαth’αt) (K. 577), จารึกที่ ๑๖ จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืน พบที่วัดมหาธาตุ เมืองลพบุรี, จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืน วัดมหาธาตุเมืองลพบุรี

อักษรที่มีในจารึก

หลังปัลลวะ

ศักราช

พุทธศตวรรษ ๑๓-๑๔

ภาษา

สันสกฤต

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๑ ด้าน มี ๒ บรรทัด

วัตถุจารึก

ศิลา ประเภทหินปูนสีเทาแก่

ลักษณะวัตถุ

ฐานพระพุทธรูปยืน รูปกลีบบัว

ขนาดวัตถุ

กว้าง ๕๙ ซม. สูง ๑๐ ซม.

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “ลบ. ๕”
๒) ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึกสยาม ภาคที่ ๒ กำหนดเป็น “หลักที่ ๑๖ จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืน วัดมหาธาตุเมืองลพบุรี”
๓) ในหนังสือ Inscriptions du Cambodge vol. VIII กำหนดเป็น “Lŏp’bŭri (Vαt Mάhαth’αt) (K. 577)”
๔) ในหนังสือ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๒ กำหนดเป็น “จารึกที่ ๑๖ จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืน พบที่วัดมหาธาตุ เมืองลพบุรี”
๕) ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๑ กำหนดเป็น “จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืน วัดมหาธาตุเมืองลพบุรี”

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

มุมกำแพงชั้นนอก วัดมหาธาตุ อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี

ผู้พบ

หลวงบริบาลบุรีภัณฑ์ (ป่วน อินทุวงศ์)

ปัจจุบันอยู่ที่

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี (สำรวจเมื่อ ๑๗-๒๐ มีนาคม ๒๕๖๐)

พิมพ์เผยแพร่

๑) ประชุมศิลาจารึกสยาม ภาคที่ ๒ (กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, ๒๔๗๒), ๑๗-๑๘.
๒) ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๒ (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๐๔), ๕-๖.
๓) จารึกในประเทศไทย เล่ม ๑ (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๒๒๙-๒๓๑.

ประวัติ

จารึกนี้ จารึกไว้ที่ฐานของพระพุทธรูปยืน ซึ่งหลวงบริบาลบุรีภัณฑ์ (ป่วน อินทุวงศ์) ค้นพบใต้เนินดินเล็กๆ ทางด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคในกำแพงชั้นนอกของวัดมหาธาตุ จังหวัดลพบุรี เมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๗ รูปแบบทางศิลปะของพระพุทธรูปเป็นแบบทวารวดี ประทับยืนบนฐานกลีบบัว พระหัตถ์ขวาหักหายไป ซึ่งน่าจะแสดงอภัยมุทรา (ปางประทานอภัย) ส่วนพระหัตถ์ซ้ายทอดลงมาตามลำตัว พระเศียรหักหายไป สำหรับคำอ่านและคำแปลของจารึกหลักนี้ ศ. ยอร์ช เซเดส์ ได้อ่านและแปลตีพิมพ์ลงใน ประชุมศิลาจารึกสยาม ภาคที่ ๒ (พ.ศ. ๒๔๗๒) และ ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๒ (พ.ศ. ๒๕๐๔) ต่อมา หอสมุดแห่งชาติได้นำมาตีพิมพ์ซ้ำอีกครั้ง โดยรวมอยู่ในหนังสือชุดจารึกในประเทศไทย เล่ม ๑ (พ.ศ. ๒๕๒๙)

เนื้อหาโดยสังเขป

กล่าวถึงอธิบดีแห่งชาวเมืองตังคุระ นามว่า “อารชวะ” ผู้เป็นราชโอรสของพระราชาแห่งศามพูกะ เป็นผู้สร้างพระพุทธรูปองค์นี้ขึ้น

ผู้สร้าง

ไม่ปรากฏหลักฐาน

การกำหนดอายุ

รูปแบบของตัวอักษรเป็นอักษรหลังปัลลวะ อายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๓-๑๔

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : ตรงใจ หุตางกูร, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๗, จาก :
๑) George Cœdès, “Liste Générale des Inscriptions du Cambodge : K. 577,” in Inscriptions du Cambodge vol. VIII (Hanoi : Imprimerie d'Extrême-Orient, 1966), 170-171.
๒) ยอร์ช เซเดส์, “จารึกที่ ๑๖ จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืน พบที่วัดมหาธาตุ เมืองลพบุรี,” ใน ประชุมศิลาจารึก ภาคที่ ๒ : จารึกทวารวดี ศรีวิชัย ละโว้ = Recueil des inscriptions du Siam deuxieme partie : inscriptions de Dvaravati, de Crivijaya et de Lavo ([กรุงเทพฯ] : กรมศิลปากร, ๒๕๐๔), ๕-๖.
๓) ยอร์ช เซเดส์, “จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืนวัดมหาธาตุเมืองลพบุรี,” ใน จารึกในประเทศไทย เล่ม ๑ : อักษรปัลลวะ หลังปัลลวะ พุทธศตวรรษที่ ๑๒-๑๔ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๒๒๙-๒๓๑.
๔) ยอร์ช เซเดส์, “หลักที่ ๑๖ จารึกบนฐานพระพุทธรูปยืน วัดมหาธาตุเมืองลพบุรี,” ใน ประชุมศิลาจารึกสยาม ภาคที่ ๒ : จารึกกรุงทวารวดี เมืองละโว้ และประเทศราชขึ้นแก่กรุงศรีวิชัย ([กรุงเทพฯ] : โรงพิมพ์พิพรรฒนากร, ๒๔๗๒), ๑๗-๑๘.

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170