จารึกเรื่องพระพุทธบาท (วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม)

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

จารึกเรื่องพระพุทธบาท

อักษรที่มีในจารึก

ไทยธนบุรี-รัตนโกสินทร์

ศักราช

ไม่ปรากฏศักราช

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน 1 ด้าน (ไม่ทราบจำนวนบรรทัด)

วัตถุจารึก

หิน

ลักษณะวัตถุ

แผ่นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า

บัญชี/ทะเบียนวัตถุ

ในหนังสือ ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน เรียกว่า “จารึกเรื่องพระพุทธบาท”

ปีที่พบจารึก

ไม่ปรากฏหลักฐาน

สถานที่พบ

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามฯ แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

ผู้พบ

ไม่ปรากฏหลักฐาน

ปัจจุบันอยู่ที่

ฝาผนังพระวิหารทิศตะวันตก วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามฯ แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

พิมพ์เผยแพร่

1) ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, 2544), 129-130.
2) ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, 2554), 131-132.

ประวัติ

จารึกนี้ติดอยู่ที่ฝาผนังพระวิหารทิศตะวันตก ซึ่งเขียนเรื่องพระพุทธบาทไว้ 5 แห่ง มีศิลาจารึกบอกเรื่องไว้ทุกแห่ง ศิลาจารึกเหล่านี้ยังมีเหลืออยู่บ้าง แต่ภาพเขียนที่เคยประดับอยู่บัดนี้ไม่มีแล้ว ทั้งนี้ ข้อมูลที่บอกว่า “เขียนเรื่องพระพุทธบาทไว้ 5 แห่ง” นั้น ไม่ทราบว่าแห่งไหนบ้าง แล้วแต่ละแห่งมีข้อความเหมือนหรือต่างกันอย่างไร สั้น-ยาวแค่ไหนนั้น ไม่ได้ระบุไว้ทั้งสิ้น

เนื้อหาโดยสังเขป

กล่าวถึง “สุวรรณบรรพต” ซึ่งเป็นพระพุทธบาทที่อยู่บนยอดเขาสัจพันธบรรพต มีเรื่องราวเกี่ยวกับนายวาณิชสองพี่น้องที่ได้บรรพชาเป็นภิกษุ จนได้สำเร็จพระอรหันต์ และได้เทศนานายวาณิชอื่นๆ ถึง 500 นาย นายวาณิชเหล่านี้ได้ลงเรือสำเภาไปจนถึงเกาะแห่งหนึ่งที่เต็มไปด้วยป่าไม้จันทน์แดง ก็ตัดไม้และขนลงเรือมาจำนวนมาก แล่นออกมาไม่นาน ปีศาจที่สิงอยู่ที่เกาะนั้นได้ตามมาและดลบันดาลให้เรือนั้นต้องพายุ นายวาณิชผู้น้องซึ่งโดยสารมากับเรือลำนั้นด้วยได้ระลึกถึงพระพุทธเจ้าให้มาช่วย ปีศาจก็หวาดกลัวและหนีไป นายวาณิชทั้ง 500 ต่างเลื่อมใสและถวายตัวเป็นโยมอุปัฏฐากแก่พระพุทธเจ้า
ตอนท้ายจารึกบรรยายถึงสถานที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาท 3 แห่ง คือ ยอดเขาสุมนกูฎในลังกาทวีป ยอดเขารังรุ้งที่เมืองเชียงใหม่ และหาดทรายทองที่เจติยสถาน

ผู้สร้าง

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3)

การกำหนดอายุ

กำหนดอายุจากประวัติการปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนฯ ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) ซึ่งมีหลักฐานว่ามีการเขียนเรื่องพระพุทธบาท 5 แห่งที่วิหารทิศตะวันตก ดังปรากฏในจดหมายเหตุเรื่องการปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพน (ถอดจากโคลงดั้นพระนิพนธ์กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส)

ข้อมูลอ้างอิง

เรียบเรียงข้อมูลโดย : นวพรรณ ภัทรมูล, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., 2556, จาก :
1) “การปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพน : ถอดจากโคลงดั้นพระนิพนธ์กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส,” ใน ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, 2554), 75-91.
2) “จารึกเรื่องพระพุทธบาท,” ใน ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, 2544), 129-130.
3) “จารึกเรื่องพระพุทธบาท,” ใน ประชุมจารึกวัดพระเชตุพน (กรุงเทพฯ : คณะสงฆ์วัดพระเชตุพน, 2554), 131-132.