ดร. มาร์เลน เกลเดน (Marlane Guelden, PhD) เป็นนักมานุษยวิทยาชาวอเมริกันที่อาศัยอยู่ในประเทศไทยมากว่า 25 ปี เธอเป็นผู้เขียนหนังสือ 4 เล่มว่าด้วยวัฒนธรรมและความเชื่อ และสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีด้านสังคมวิทยาและการพัฒนานโยบายสาธารณะจากมหาวิทยาลัยซานฟรานซิสโก (San Francisco State University) รวมทั้งได้รับปริญญาโทและปริญญาเอกสาขามานุษยวิทยาวัฒนธรรมจากมหาวิทยาลัยฮาวาย (University of Hawaii)
เส้นทางอาชีพของเกลเดนเริ่มต้นจากการเป็นผู้สื่อข่าวหนังสือพิมพ์ในเมืองเดวิส รัฐแคลิฟอร์เนีย ความสนใจอย่างลึกซึ้งในวัฒนธรรมได้นำพาเธอมายังภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งเธอทำงานเป็นช่างภาพข่าวอิสระในประเทศมาเลเซีย ฮ่องกง สิงคโปร์ และประเทศไทย ระหว่างปี ค.ศ. 1984–1991 ในประเทศไทย เธอสนใจศึกษาเรื่องความเชื่อเหนือธรรมชาติในสังคมไทย และต่อมาได้เขียนหนังสือ Thailand: Into the Spirit World (1995) ซึ่งได้รับการปรับปรุงและตีพิมพ์ใหม่ภายใต้ชื่อ Thailand: Spirits Among Us (2007)
หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก เธอได้ดำเนินการศึกษาวิจัยเชิงลึกแบบต่อเนื่องเกี่ยวกับพิธีโนราประจำปีที่จัดขึ้น ณ วัดแห่งหนึ่งในจังหวัดพัทลุง ซึ่งถือเป็นถิ่นกำเนิดของศิลปะโนรา เธอได้ตีพิมพ์หนังสือ Dancing for the Gods, Volume 1 และ Volume 2 ในปี ค.ศ. 2018 ซึ่งเป็นงานวิชาการภาษาอังกฤษที่ครอบคลุมเกี่ยวกับประเพณีโนราอย่างสมบูรณ์ที่สุด ในปี ค.ศ. 2021 การแสดงโนราได้รับการขึ้นทะเบียนโดยองค์การยูเนสโกให้เป็น “มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ” ซึ่งนำมาซึ่งความนิยมและความท้าทายใหม่ ๆ เกลเดนมีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่ความเข้าใจแก่สาธารณชนว่า โนราไม่ใช่เพียงการแสดงที่งดงามเพื่อความบันเทิง แต่เป็นอัตลักษณ์และระบบความเชื่อที่สืบทอดมา โดยมี “หมอโนรา” หรือผู้เป็นสื่อกลางทางจิตวิญญาณเป็นหัวใจสำคัญของพิธีกรรม ปัจจุบันเกลเดนเกษียณแล้วและพำนักอยู่ในภาคใต้ของประเทศไทย เธอยังคงมีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมด้านการศึกษาและนิทรรศการแสดงผลงานภาพถ่ายของเธอ
ชุดเอกสารจดหมายเหตุส่วนบุคคลของ มาร์เลน เกลเดน แบ่งออกเป็นสองชุดหลัก ซึ่งสะท้อนช่วงเวลาการทำงานที่แตกต่างกันอย่างชัดเจนในชีวิตและเส้นทางวิชาชีพของเธอ ชุดเอกสารชุดแรกเป็นผลงานในช่วงที่เธอทำงานเป็นช่างภาพข่าวอิสระ (freelance photo-journalist) ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ระหว่างปี ค.ศ. 1984–1991 โดยมีเนื้อหาครอบคลุมประเด็นทางสังคม วัฒนธรรม และชีวิตร่วมสมัย ภาพถ่ายในช่วงเวลาดังกล่าวส่วนใหญ่เป็นภาพสไลด์สีขนาด 35 มิลลิเมตร ถ่ายด้วยฟิล์มฟูจิ โดยใช้กล้อง Nikon F3 ซึ่งซื้อที่ฮ่องกงในปี ค.ศ. 1984
เอกสารชุดที่สองเป็นผลงานจากช่วงที่ มาร์เลน เกลเดน เดินทางกลับมาประเทศไทยในปี ค.ศ. 2000 ในฐานะนักศึกษาปริญญาเอกของ University of Hawaii เพื่อดำเนินการวิจัยทางมานุษยวิทยาเกี่ยวกับพิธีกรรมทรงเจ้า โดยมุ่งเน้นการศึกษากลุ่มชาติพันธุ์และประเพณีโนราในภาคใต้ของประเทศไทย งานวิจัยดังกล่าวดำเนินต่อเนื่องยาวนานถึง 18 ปี และนำไปสู่การตีพิมพ์หนังสือ Dancing for the Gods จำนวน 2 เล่ม ในช่วงเริ่มต้นของการวิจัย เธอยังคงใช้ฟิล์มสไลด์สีขนาด 35 มิลลิเมตร ซึ่งต้องส่งไปล้างที่กรุงเทพมหานคร อย่างไรก็ตาม เมื่อบทบาทของเธอเปลี่ยนจากช่างภาพมาเป็นนักวิชาการ การถ่ายภาพจึงถูกปรับบทบาทให้เป็นเครื่องมือทางการวิจัยมากกว่าการสร้างงานศิลปะเชิงประณีต ส่งผลให้เธอเปลี่ยนมาใช้ฟิล์มเนกาทีฟที่สามารถล้างได้ในพื้นที่ และสามารถนำภาพอัดแจกให้แก่ผู้ให้ข้อมูลในชุมชนได้
ในปี พ.ศ. 2566 Guelden ได้มอบภาพอัดและฟิล์มเนกาทีฟจากการวิจัยเกี่ยวกับโนรา รวมถึงภาพถ่ายที่ใช้ประกอบหนังสือทั้งสองเล่ม ให้แก่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) (ศมส.) ศมส. ได้นำภาพถ่ายที่สะท้อนมิติทางจิตวิญญาณของเธอไปจัดแสดงในงานประชุมวิชาการประจำปี เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2566 และจัดแสดงภาพถ่ายดังกล่าวในพื้นที่ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) (ศมส.) ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2568
