เอกสารโบราณในประเทศไทย

CMRU-CM-06-A-043-8อบายมุข

สระเด็จแล้วยามทอน เสียงมโนวอน บ่ได้กินเข้าทอนมะเดี่ยว ส้างเขียนเมื่อ ภส. ๒๕๑๖ (เลขไทย) ตัวปลีกล่าเปล้า เดือนเกียง ลง ๓ ฅ่ำ เมงวันจันท์แล หมายมีสมณสัทธาพระก้อนแก้ว คำมามูน ก็ได้ส้างธัมม์อบายมุข ฯ

SKN001-155อภยุทุฬคามณี ผูก 1

SAC001-038อภิธรรม

ในหน้ารองสุดท้ายของพับสา ระบุว่า “ข้าพเจ้าพระกาซเรอยู่บ้านเมืองฅอน เป็นผู้เขียนธรรมไว้กับศาสนาพระเจ้า” ศักราช จ.ศ. 1285 (พ.ศ. 2466) สภาพของเอกสาร ห่อกระดาษสาบาง ปกและขอบพับทาสีแดง เขียนด้วยหมึกสีดำ รหัสเอกสารเดิม LPR. 733/2544 ที่มาเอกสาร ดร.อนาโตล เป็ลติเยร์มอบให้

RBR003-354อภิธรรมกัญแจ

หน้าต้น ระบุ “๏ หนังสืออภิธรรมกัญแจ ผูกเดึยวแลนายเหย ๛” / เขียนอักษรไทย ด้วยปากกาลูกลื่นสีน้ำเงิน “อภิธรรมกันแจ” ท้ายลาน ระบุ “กริยาอันเทศนาแก้ไขยังอริยอภิธรรมกัญแจผูกเดียว ก็บังคมสมเร็จเสด็จบรมวลควรกาลเท่านี้ก่อนแล ฯ๛ เสด็จแล้วปีฉลู เดือน ๑๑ แรม ๔ วันอังคาร เวลา ๕ โมงเช้าแล นายเหย ทุอาวเผือนเขียนหื้อโยมสอนบ้านนหนองปลาหมอ เพิ่นมีศรัทธาสร้างไว้กับลูกหลานญาติพี่น้องของเพิ่นแล ขอหื้อเพิ่นได้สมความนึกความปรารถนาชู่สิ่งชู่อันนั้นแด่เทอะ ฯ อภิธรรมกัญแจผูกเดียวแลนายเหย ข้าเขียนบ่ดี ขัดเพิ่นบ่ได้ ข้ากำลังหัดใหม่ ตัวบ่เท่ากัน อย่าไปแช่งข้าเนอ ฯฯ๛”

NPT004-092อภิธรรมเจ็ดคัมภีร์ (พระธาตุกถา)

SKN001-085อภิธรรมเทศนา นควัคค์

พระพุทธองค์จึงได้ทรงแสดงพระอภิธรรมเป็นครั้งแรก โดยเสด็จขึ้นไปจำพรรษาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อทดแทนคุณของพระมารดาด้วยการแสดงพระอภิธรรมเทศนาโปรดพุทธมารดา (อ้างอิงข้อมูลจาก http://www.dharma-gateway.com/dhamma/abidhamma-05.htm)

SKN001-084อภิธรรมเทศนา สัตตวัคค์

พระพุทธองค์จึงได้ทรงแสดงพระอภิธรรมเป็นครั้งแรก โดยเสด็จขึ้นไปจำพรรษาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อทดแทนคุณของพระมารดาด้วยการแสดงพระอภิธรรมเทศนาโปรดพุทธมารดา (อ้างอิงข้อมูลจาก http://www.dharma-gateway.com/dhamma/abidhamma-05.htm)

SKN001-083อภิธรรมเทศนา อัฐมมัคค์

พระพุทธองค์จึงได้ทรงแสดงพระอภิธรรมเป็นครั้งแรก โดยเสด็จขึ้นไปจำพรรษาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เพื่อทดแทนคุณของพระมารดาด้วยการแสดงพระอภิธรรมเทศนาโปรดพุทธมารดา (อ้างอิงข้อมูลจาก http://www.dharma-gateway.com/dhamma/abidhamma-05.htm)

SAC001-039อภิธรรมปฐาน ปุคคะละปัญญัติ

พระอภิธรรมเป็นหมวดที่ประมวลพุทธพจน์อันเกี่ยวกับหลักธรรมที่เป็นวิชาการว่าด้วยเรื่องปรมัตถธรรม ยกตัวอย่างเช่น เมื่อกล่าวถึงบุคคลใด บุคคลหนึ่ง ทางพระอภิธรรมถือว่าบุคคลนั่นไม่มี มีแต่สิ่งซึ่งเป็นที่ประชุมรวมกันของจิต เจตสิก รูป เท่านั้น พระอภิธรรมปิฎกมีอยู่ทั้งสิ้น 42000 พระธรรมขันธ์ แบ่งเป็น 7 คัมภีร์ ได้แก่ คัมภีร์ธัมมสังคิณี คัมภีร์วิภังค์ คัมภีร์ธาตุกถา คัมภีร์ปุคคลปัญญัติ คัมภีร์กถาวัตถุ คัมภีร์ยมก และคัมภีร์พระมหาปัฏฐาน ศักราช จ.ศ.1285 (พ.ศ.2466) สภาพเอกสาร อยู่ในกล่องกระดาษสีฟ้า ห่อกระดาษสาบาง เย็บหัว มีห่อผ้าเย็บติดกับตัวเล่ม รหัสเอกสารเดิม LPR.735/2544 อภิธรรมปฐาน ปุคคะละปัญญัติ ที่มาเอกสาร ดร.อนาโตล เป็ลติเยร์ มอบให้

RBR003-029อภิธรรมสังคหะ

สมุดไทยบันทึกเรื่อง พระอภิธรรมสังคหะ มีเรื่องพระอภิธรรมเจ็ดคัมภีร์ คาถาสวดถอนคนตาย

RBR003-027อภิธรรมสังคหะ

สมุดไทยบันทึกเรื่องพระอภิธรรมสังคหะ มีพระอภิธรรม 7 คัมภีร์ และเรื่องคำอุปโลกน์กฐิน มีภาพวาดลงสีสวยงาม

RBR003-026อภิธรรมสังคหะ

สมุดไทยบันทึกพระอภิธรรมสังคหะ พระอภิธรรม 7 คัมภีร์ และคำบอกวัด

CMRU-CT-01-A-0005อภิธัมมปิฏกะ

SKN001-014อภิธัมมัตถสังคหะ

พระอภิธรรมมัตถสังคหะ มาจากคำว่า อภิธมฺม แปลว่า ธรรมอันประเสริฐยิ่ง อตฺถ แปลว่า เนื้อความ สํ แปลว่า โดยย่อ คห แปลว่า รวบรวม เมื่อประมวลความหมายแห่งคำเหล่านี้เข้าด้วยกันแล้วก็มีความหมายว่า พระอภิธัมมัตถสังคหะ หมายถึง จิต เจตสิก รูป นิพพาน และบัญญัติ ที่พระองค์ทรงแสดงไว้ในพระอภิธรรมปิฎก 7 คัมภีร์นั้นได้ รวบรวมมาแสดงโดยย่อในปกรณ์นี้ (ข้อมูลจาก https://www.thepathofpurity.com/ระอภ-ธรรม/พระอภ-ธ-มม-ตถส-งคหะ/ปร-จเฉทท-๑/)

CMRU-CT-11-B-136อภิธัมมา

แล้วยามน่าฬี่ 4 คำข้าแล ขอเปนผละอานิสงส์ภ่องแด่ นิพฺพานํ ปรมํ สุกฺขํ ยาจามิ ฯ สัทธาข้าอุส่างยี่ บ้านฟ้ากางเปนเคล้า ภริยาชื่อว่านางแพง แม่ชื่อป้านวน แลลุกเต้าทังมวลถวายทานเมื่อปลี 1342 ตัว เดือน 11 ออก 8 ฅค่ำ หยาดน้ำ ขอเปนผละอานิสงส์ข้าแด่ สาธุ

CMRU-CM-06-A-077-3อภิธัมมา (ผูก 1)

CMRU-CM-6-A-085-16อภิธัมมา 7 กัมพีร์รอม

พระอธิการบุญมา วัดป่าแงะ ออนใต้

CMRU-CM-06-A-078-2อภิธัมมา-กถาวัตถุ

สามเณรบัวลา ลูกนางขุนทิพพ์ ได้ริรังส้างแปลง พระแก้วเป็นผู้เขียน

CMRU-CM-06-A-070-1อภิธัมมา-กถาวัตถุ

CMRU-CM-06-A-070-2อภิธัมมา-ธาตุกถา

CMRU-CM-06-A-050-8อภิธัมมา-ปุคคลปัญญัตติ

หน้ารับธัมม์ปุคคลปัญญัตติ ผูก 4 แล ขอทุเจ้าภะนายตนใจไวพิจจรณาไพให้ถี่ๆ ข้าเขียนธัมม์ปุคคลปัญญัตติ ผูกถ้วน 4 นี้ เพื่อหื้อเปนถาวระกับสาสนาวัดน้ำชำที่นี้แล ตามเสี้ยงเช่นอายุลานเทอะ ฯ สระเด็จยามแตรขึ้นสู่เที่ยง จักดาบิดเบี่ยงขึ้นกินทอนข้าแล ข้าเขียนเมื่อปลีเมืองเหม้า จุฬสักกราชได้ 1289 ตัว เข้ามาในเดือน 12 แรม 7 ฅ่ำ ภ่ำว่าได้วัน 7 ไทยกาบยี รืกส์ได้ 6 ตัว ข้าเขียนธัมม์ผูกนี้ชื่อว่าปุคคลปัญญัตติ ผูกถ้วน 4 เพราะข้ามีฅวามเจดตปนิธาแท้ดีหลี ได้ริรังส้างเขียนธัมม์วันเกิดข้า ถ้าสิ้นซีบ ข้อขอไปบังเกิดในห้องปราสาทเลิสตุสิดา ข้าขอสมดั่งคำปากข้าปราถนานี้แด่เทอะ ฯ ข้าขอหื้อข้าได้ไพเถิงเวียงแก้ว ที่บ่รู้เถ้ารู้ตาย ขอเอานิพพานเจ้าเปนยอดแด่เทอะ ฯ สุทินฺนํ วตฺต เม ทานํ มคฺคผลทานํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ ตัวข้าชื่อสามเณรคุณวิราโส เขียนปลางเมื่อข้าได้ปฏิบัตครูบาเจ้าเชยยเสนา วัดน้ำชำวันนั้นแลนา ฯ

CMRU-CM-06-A-077-4อภิธัมมา-ปุคคลปัญญัตติ

(กัณฑ์ถ้วน 4) ธัมม์ผูกนี้เป็นธัมม์วันเกิดทุเจ้าหมอกแลอ้ายคำ อ้ายดวงดีแล ฯ

CMRU-CM-06-A-077-5อภิธัมมา-มหาปัฏฐาน

CMRU-CM-06-A-070-3อภิธัมมา-มหาปัฏฐาน

หนานเรือน พร้อมภริยาแลลูกเต้า ฯ

CMRU-CM-06-A-050-9อภิธัมมา-ยมกะ

หนานสีวิชัย ค้ำชูครูบาไชยเสนา

CMRU-CM-06-A-077-6อภิธัมมา-ยมกะ

พฺรหฺมเสโนภิกขุ ลิกขิตตะหื้ออ้ายสี

CMRU-CM-06-A-999อภิธัมมา-ยมกะ

ตัวปีเมืองเหม้า เข้ามาในเดือนยี่ แรม 4 ฅ่ำ พร่ำว่าได้วันเสา ไทรืกส์ 6 ข้าแล ฯ สามเณรแก้ว ลิกขิตตะตนเดียว เปนธัมม์ชาตาพ่อแห่งตนชื่อว่าน้อยปัน พร้อมกับด้วยภริยาลูกเต้าชู่ฅนแด่เทอะ ธุวํ ธุวํ แด่เทอะ ฯ “จักกล่าวแลไขหื้อพระแลธัมม์อันข้าได้เขียน จักไขบอกหื้อเจ้าสัตถาวะ จักวาทาคำจาเรื่องหื้อฅับธัมม์ แล้วขอหื้อแปงสติหื้อมั่นดีแลจิ่งค่อยฅับไพแลภะนายเหย ตั้งต้นหื้อว่า มหาปัฏฐานเสีย แล้วยมกะต่อไป แล้วกถาวัตถุและปุคคลปัญญัตติต่อ แลธาตุกถา แล้ววิภังคะ แล้วอภิธัมมา แล้วเตโช ต่อไปแล้วพาหุงผูกต้น แลผูก 2 ต่อไพแล แล้วกันแก้สันธิเนอ จุททสุตริแล้วอักขระธัมม์รอม แล้วมหาวิบาก แล้วสุคติคเภรี แลมโหสถ แลยมกะ แล้วหนี้แล” (ปากกาสีน้ำเงิน)

CMRU-CM-06-A-50-10อภิธัมมา-สังคิณี

CMRU-CM-6-A-085-18อภิธัมมา-สังคิณี

หนานสุมนะ บ้านร้องงัวแดง

CMRU-CT-11-B-063อภิธัมมาชาติฟ้า ผูก 1

ธำผูกนี้ เปนสัทธาผู้ข้าอุหนานหลวงยอด ภริยาชื่อว่านางทิพพ์ บ้านภงท่าล้อ ท่าขี้เหล็ก เปนเค้า ลูกเต้าทังมวนมาถวายทานชอมมาตาแม่แห่งข้าผู้ชื่อว่านางจามฅำ อันอนิจจกัมม์ไพนั้น ขอหื้อได้พ้นจากทุกถึงสุขข้าแด่ ฯ นิพฺพานํ ปรมํ สุกฺข฿ 8-2-97 ปี 1359 ตัว เดือน 7 ขึ้น 2 ฅ่ำ เปนวันหยาดน้ำถวายทาข้าแด่ สาธุ ทานกับวัดฟ้ากาง ฯ

CMRU-CM-6-A-082-13อภิธัมมาปิฏกะ

หนานตา สุยราช เขียนหื้อพ่อหลวงหนานหมวก ภริยาชื่อแม่หลวง 107 บ้านน้ำชำ หมู่ที่ 5

CMRU-CM-6-A-085-17อภิธัมมาปิฏกะ

นายสีโนชา บ้านแม่โจ้ ถวาย ฯ หนานตา สุยราชเขียน ฯ