ลอยโขมด 

       การลอยโขมดเป็นกิจกรรมอย่างหนึ่งที่กล่าวไว้ใน ประเพณีไทยภาคเหนือ ของ สงวน โชติสุขรัตน์ และในประเพณีสิบสองเดือนล้านนาไทย ของ มณี พยอมยงค์ โดยมีความว่าคล้ายกับ "ลอยกระทง" แบบกรุงเทพฯ กล่าวคือมีการจัดเครื่องสักการะและเครื่องอุปโภคบริโภคใส่ในสะเพา (อ่าน "สะเปา) หรือเรือ แล้วปล่อยให้ล่องไปตามกระแสน้ำในวันยี่เพงคือ เพ็ญเดือนสิบสอง

       คติดังกล่าวนี้ สงวน โชติสุขรัตน์ กล่าวว่าเกิดจากความเชื่อแต่ครั้งโบราณ โดยกล่าวว่าเมื่อ จ.ศ.๓๐๙ หรือ ๑๔๙๐ เกิดอหิวาตกโรคที่อาณาจักรหริภุญชัยซึ่งผู้คนล้มตายลงเป็นอันมาก พวกที่ไม่ตายก็ชวนกันอพยพไปอยู่ที่เมืองสะเทิม หรือสุธัมมวดีและต่อไปยังเมืองหงสาวดีเป็นเวลาถึง ๖ ปี ซึ่งในเวลาดังกล่าวบางคนก็ได้มีครอบครัวในเมืองหงสาวดีด้วย เมื่อทราบว่าอหิวาต์ในหริภุญชัยได้สงบลงแล้วจึงได้อพยพกลับคืนเมื่อถึงครบรอบวันที่ได้อพยพไปนั้นจึงได้จัดธูปเทียนสักการะพร้อมทั้งเครื่องอุปโภคบริโภคใส่สะเพาคือสำเภาหรือกระทงล่องตามน้ำเพื่อระลึกถึงญาติที่มีอยู่ในเมืองหงสาวดี

       การกระทำดังกล่าวนี้บางท่านเรียก ล่องสะเพา

       น่าสังเกตว่าการกระทำเช่นนี้มิได้ดำเนินโดยทั่วไปในล้านนา คือในเทศกาลยี่เพงตรงกับเพ็ญเดือนสิบสอง จะมีพิธีตั้งธัมม์หลวง คือเทศน์คัมภีร์ขนาดยาวอย่างเทศน์มหาชาติและมีการจุดประทีปโคมไฟอย่างกว้างขวาง ดังที่ได้มีคัมภีร์อานิสงส์ผางประทีปกำกับไว้อยู่แล้ว (ดูเพิ่มที่ ลอยกระทงและ ล่องสะเพา)