วันจ่าย

วันจ่าย เป็นวันสำคัญวันหนึ่งในประเพณีทำบุญเดือนสิบ การทำบุญเดือนสิบของชาวภาคใต้นิยมกระทำกัน ๒ ครั้งคือในวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๐ กับวันแรม ๑๕ ค่ำ เดือนสิบ (ดู ทำบุญเดือนสิบ : ประเพณี) แต่การทำบุญทั้ง ๒ ครั้งนี้จะยิ่งหย่อนกันคือ ชาวบ้านให้ความสำคัญกับการทำบุญครั้งหลังมากกว่า ถือเป็นการทำบุญครั้งใหญ่ที่สุดในช่วงประเพณีเดือนสิบ เพราะเป็นวันที่จะส่งเปรต ผีตายาย ฯลฯ กลับเมืองนรกจึงมีการจัดหฺมฺรับ (สำรับ) กันตามความเชื่อที่สืบต่อมาบางคนบางครอบครัวบางคณะก็จัดเสียใหญ่โตและสวยงามเพื่อประกวดประชันกัน ในการจัดหฺมฺรับนี้ด้องตระเตรียมข้าวของต่าง ๆ ไว้ให้พร้อมและต้องจัดกันให้ถูกต้องตามประเพณีที่เคยปฏิบัติมา อีกทั้งต้องคำนึงถึงความสวยงามด้วยดังนั้นในวันแรม ๑๓ ค่ำ เดือนสิบ ชาวบ้านต้องรีบหาสิ่งของที่จะต้องใช้ในการจัดหฺมฺรับไว้ให้ครบแต่ละบ้านแต่ละเรือนย่อมมีผลผลิตและสิ่งของในการจัดหฺมฺรับไม่เหมือนกันจึงจำเป็นต้องซื้อหาตามท้องตลาด บรรดาพ่อค้าแม่ค้ารู้ความต้องการของชาวบ้านในโอกาสนี้ดี จึงนำสิ่งของด่างๆ ที่จะใช้ในการจัดหฺมฺรับมาจำหน่ายมากเป็นพิเศษ จึงเรียกวันนี้กันว่า "วันจ่าย"

วันจ่ายที่เกิดขึ้นเนื่องในประเพณีทำบุญเดือนสิบครั้งแรกมีเป้าหมาย เพื่อการจับจ่ายสิ่งของเพื่อการจัดหฺมฺรับ แต่มาในระยะหลังแต่ละแห่งมักมีการจับจ่ายสิ่งของอื่น ๆ ทั่วไปอย่างกว้างขวางด้วยไม่ว่าจะเป็นอาหารการกิน เครื่องใช้ไม้สอย เครื่องประดับตกแต่ง ฯลฯ บรรดาพวกพ่อค้าแม่ค้าเองก็พยายามหาสิ่งของต่าง ๆ มาจำหน่ายหลากหลายชนิด ไม่จำเพาะเพียงสิ่งของที่จะใช้ในการทำบุญตามประเพณีเดือนสิบเท่านั้น แต่อย่างไรก็ตามในวันจ่ายสิ่งของเครื่องใช้ที่จะใช้จัดหฺมฺรับจะมีการขายมากเป็นพิเศษ วันจ่ายในบางท้องถิ่นโดยเฉพาะอย่างยิ่งที่จังหวัดนครศรีธรรมราชเป็นวันที่คึกคักมาก พ่อค้าแม่ค้านอกจากขายของตามท้องตลาดแล้ว ยังมีการสร้างแผงลอยขึ้นและวางของขายตาม ๒ ฟากถนนที่ชุมชนด้วย ผู้คนก็หนาแน่นเพราะบางคนก็มาซื้อของ บางคนก็แต่งตัวสวยงามมาเที่ยวเตร่ชมของและชมคนเป็นการสนุกเด็ก ๆ เมื่อมาเที่ยวด้วยเห็นตุ๊กตาหรือของเล่นสวย ๆ ก็อยากได้พ่อแม่ผู้ปกครองก็มักจะซื้อให้ ที่นครศรีธรรมราชจึงกลายเป็นธรรมเนียมไปด้วยว่าวันจ่ายเป็นวันที่พ่อแม่ผู้ปกครองต้องซื้อของเล่นให้ลูกหลานด้วย และด้วยวันจ่ายที่เมืองนครศรีธรรมราชมีความคึกคักมากนี้เองทำให้มีการคิดออกร้านจนกลายเป็นประเพณีงานรื่นเริงเดือนสิบควบคู่กับประเพณีทำบุญเดือนสิบมาจนถึงทุกวันนี้ (พรศักดิ์ พรหมแก้ว)