: สารานุกรมวัฒนธรรมไทย

ทุ่งช้าง, อำเภอ (อ่าน "อำเภอโต้งจ้าง")

อำเภอทุ่งช้าง เป็นอำเภอชายแดน มีจุดผ่านแดนระหว่างประเทศอย่างเป็นทางการ ๑ แห่งคือจุดผ่อนปรนบ้านห้วยสะแตง ที่ตั้งของอำเภออยู่ด้านเหนือสุดของจังหวัดน่านห่างจากตัวจังหวัดประมาณ ๙๘ กิโลเมตร มีพื้นที่ทั้งสิ้น๗๖๐.๘๑๑ ตารางกิโลเมตร จำนวนประชากรที่สำรวจครั้งล่าสุดในปี พ.ศ.๒๕๕๑ คือ ๒๒,๔๒๘ คน

คำขวัญประจำอำเภอ

พิพิธภัณฑ์เรืองรอง ส้มสีทองเรืองนาม สาวงามพริ้งพราย ผ้าลายไทลื้อ ยึดถือธรรมะ พระพุทธรูป ๗๐๐ ปีอนุสาวรีย์ทุ่งช้าง

ประวัติความเป็นมา

อำเภอทุ่งช้างเดิมมีฐานะเป็นแขวงเรียกว่า "แขวงขุนน่าน" เจ้าพรหม ณ น่าน เป็นผู้ปกครองในช่วงปี พ.ศ.๒๔๔๒-๒๔๔๖ ต่อมาในปี พ.ศ.๒๕๕๓ ได้รับการยกฐานะขึ้นเป็น "อำเภอและ" ที่ว่าการอำเภอตั้งอยู่ที่บ้านเฟือยลุงตำบลและ ในปี พ.ศ.๒๔๘๘ ทางราชการจึงได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมายังบ้านทุ่งช้าง ตำบลและ ห่างจากที่ว่าการอำเภอแห่งเดิมมาทางใต้ประมาณ ๒ กิโลเมตร ล่าสุดในปี พ.ศ.๒๕๐๔ทางราชการได้เปลี่ยนชื่ออำเภอเป็น "อำเภอทุ่งช้าง" ตามชื่อหมู่บ้าน ซึ่งเป็นที่ตั้งของที่ทำการอำเภอในปัจจุบัน

อาณาเขต

ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเฉลิมพระเกียรติจังหวัดน่านและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเชียงกลาง และอำเภอปัว จังหวัดน่าน

ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน

ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอสองแคว จังหวัดน่าน และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

การปกครอง

อำเภอทุ่งช้างแบ่งเขตการปกครองออกเป็น ๔ ตำบล๓๙ หมู่บ้าน ดังนี้

๑. ตำบลและ มี ๑๔ หมู่บ้าน

๒. ตำบลงอบ มี ๑๑ หมู่บ้าน

๓. ดำบลปอน มี ๗ หมู่บ้าน

๔. ตำบลทุ่งช้าง มี ๗ หมู่บ้าน

นอกจากนี้อำเภอทุ่งช้าง ยังประกอบไปด้วยสุขาภิบาล ๑ แห่ง และมีองค์การบริหารส่วนตำบลอีก ๓ แห่ง

ลักษณะภูมิประเทศ

รูปร่างสัณฐานของอำเภอทุ่งช้างคล้ายสี่เหลี่ยมจัตุรัสตั้งอยู่บนที่ราบระหว่างภูเขา เป็นที่ราบแคบๆ และยาวในแนวเหนือใต้ พื้นที่ราบซึ่งกว้างที่สุดอยู่ที่บริเวณตำบลทุ่งช้างและตำบลและ มีแม่น้ำน่านไหลผ่านทางด้านทิศตะวันตก พื้นที่ราบของอำเภอมีเพียง ๑ ใน ๔ ของพื้นที่ราบทั้งหมด นอกนั้นเป็นภูเขาและป่าไม้ สภาพดินโดยมากเป็นดินร่วนปนทราย บางแห่งเป็นดินเหนียวหรือดินลูกรัง

แม่น้ำสายสำคัญ

๑. แม่น้ำน่าน ต้นน้ำอยู่ที่เทือกเขาผีปันน้ำ ตำบลบ่อเกลือ

๒. แม่น้ำและ ต้นน้ำมาจากขุนน้ำและ

๓. ลำน้ำเต่ย ต้นน้ำเกิดจากขุนน้ำเต้ย เขตบ้านเฟือยลุง

๔. ลำน้ำสอด ต้นน้ำอยู่ที่บ้านน้ำสอด

๕. ลำน้ำงอบ ต้นน้ำอยู่ที่ภูเขาทางทิศตะวันออกของหมู่บ้าน เขตตำบลรัก

สภาพภูมิอากาศ

ในฤดูร้อน อากาศร้อนจัด ฤดูหนาว อากาศหนาวจัดฝนตกชุกในเดือนกันยายน

ทรัพยากร

๑. ป่าไม้ เป็นทรัพยากรที่สำคัญของอำเภอทุ่งช้าง แต่ปัจจุบันเหลือพื้นที่ป่าน้อยมาก พันธุ์ไม้ที่พบ ได้แก่ ไม้สักไม้ประดู่ และไม้เบญจพรรณอื่นๆ

๒. สัตว์ป่าส่วนใหญ่เป็นสัตว์เล็กและมีจำนวนไม่มากนักเช่น เก้ง กระต่าย ชะนี เป็นต้น

๓. ของป่า เช่น หวาย น้ำผึ้ง ลูกตำว (ลูกชิด) และว่านชนิดต่างๆ

๔. แร่ธาตุ ได้แก่ แร่เหล็ก มีจำนวนน้อยและไม่ได้ใช้ประโยชน์

ประชากร

ประชากรส่วนใหญ่เป็นคนพื้นเมือง นอกนั้นเป็นชาวลาว และชาวเขาเผ่าต่างๆ คือ แม้ว ถิ่นหรือขมุ ทางทิศเหนือและทิศตะวันตกของอำเภอ ประชากรส่วนใหญ่มีฐานะยากจน และมีปัญหาการแทรกซึมของผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์รวมทั้งปัญหาการตัดไม้ทำลายป่า

อาชีพ

ราษฎรโดยมากประกอบอาชีพทางการเกษตร เช่นปลูกส้มเขียวหวาน ปลูกยาสูบพันธุ์เวอร์จิเนีย ปลูกฝ้่าย ซึ่งถือว่าเป็นฝ้ายคุณภาพที่ดีที่สุดของจังหวัด ปลูกข้าวนาปี ซึ่งปลูกกันมากที่สุด และถั่วลิสง เป็นต้น นอกนั้นเป็นข้าราชการรับจ้าง และค้าขาย

สัตว์ที่เลี้ยงกันมาก ได้แก่ ไก่ เป็ด และสุกร มีโค และกระบือบ้างเล็กน้อย สำหรับการประมงมีเป็นส่วนน้อย

ศาสนา

ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ ส่วนน้อยนับถือศาสนาคริสต์

การสาธารณสุข

มีโรงพยาบาล ๑ แห่ง และสถานีอนามัย ๓ แห่ง

การคมนาคม

การเดินทางสู่อำเภอทุ่งช้าง จากจังหวัดน่านใช้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข ๑๐๘๐ (น่าน-ทุ่งช้าง) ระยะทาง ๘๖กิโลเมตร ผ่านอำเภอท่าวังผา อำเภอปัว และอำเภอเชียงกลางตามลำดับ สำหรับการคมนาคมภายในอำเภอ มีรถโดยสารบริการ และมีถนนลูกรังเชื่อมดิดต่อถึงกันหมด

วัดที่สำคัญและสถานที่ท่องเที่ยว

๑. วัดศรีดอนชัย ตั้งอยู่หมู่ที่ ๑ ตำบลงอบ

๒. อนุสาวรีย์วีรกรรมพลเรือน ตำรวจ ทหาร ตั้งอยู่ที่บ้านห้วยยาง ตำบลทุ่งช้าง

๓. น้ำตกห้วยตาด ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ของดำบลปอน

๔. วัดทุ่งผึ้ง ตั้งอยู่หมู่ที่ ๕ ดำบลทุ่งช้าง ประดิษฐานพระพุทธรูป ๗๐๐ ปี

(เรียบเรียงจาก สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สภาพเศรษฐกิจ สังคมและประชากร ปี พ.ศ.๒๕๒๗ อำเภอทุ่งช้าง จังหวัดน่านและ ข้อมูลพื้นฐานระดับอำเภอ อำเภอทุ่งช้าง จังหวัดน่าน)

บุปผา คุณยศยิ่ง

อนุสาวรีย์วีรกรรมพลเรือน ตำรวจ ทหาร ที่อำเภอทุ่งช้าง น่าน