ศาล

          ศาล เป็นที่ซึ่งทำขึ้นไว้สำหรับเทพารักษ์ เจ้า ผีสถิดตามคติความเชื่อที่เป็นมาโดยประเพณีนิยม ศาลมีชื่อ รูปแบบ และขนาดต่างๆ กันหลายลักษณะ ดังนี้

          ศาลเพียงตา ศาลชนิดที่ทำขึ้นชั่วคราวสำหรับเป็นที่สถิตเทพดา เทพารักษ์เจ้า เป็นต้น ในการพิธีบวงสรวงบูชาลักษณะเป็นร้าน ๔ เสา ยกพื้นสูง พื้นเป็นรูปสี่เหลี่ยมขนาดกว้าง ยาวต้านละศอกหนึ่ง ตอนหน้าร้านทำพื้นลดต่ำลงชั้นหนึ่ง มีเสารับ ๒ ด้น พื้นชั้นลดนี้สูงเสมอระดับตาเนื่องด้วยความสูงกำหนดให้เสมอระดับตา ศาลลักษณะนี้จึงเรียกกันว่า "ศาลเพียงตา" ศาลเช่นนี้มีเสารวม ๖ ต้นพื้นตอนบนมักใช้ตั้งบายศรี พื้นชั้นลดใช้ตั้งเครื่องสังเวย

          ศาลพระภูมิศาลชนิดที่ทำขึ้นถาวรเป็นที่สถิตของพระภูมิเจ้าที่หรือพระชัยมงคล มักมีตามบ้านเรือนทั่วไปแห่งละศาลลักษณะรูปทรงของศาลที่เป็นมาแต่โบราณโดยขนบนิยมนั้นทำรูปทรงอย่างเรือนทรงไทยขนาดห้องหนึ่ง มีชานชั้นลดต่อออกมาทางด้านหัวเรือน ริมชานทำบันไดทอดลงที่หนึ่ง หลังคาทรงจั่ว ติดป้านลม ตัวศาลที่ว่านี้ตั้งอยู่บนเสา ๖ ต้น และทำด้วยไม้ทั้งหลัง ศาลพระกภูมิซึ่งลักษณะคล้ายเรือนทรงไทยย่อส่วนนี้ได้รับการจัดตั้งขึ้นบนปลายเสาด้นหนึ่งซึ่งโคนเสาปักไว้ที่พื้นดิน ดังนี้จึงแลดูประหนึ่งศาลพระภูมิมีเสาเดียว แต่ที่แท้ตัวศาลตั้งอยู่บนเสา ๖ ต้นดังกล่าวแล้ว หากแต่ว่าศาลเป็นของขนาดเล็กไม่สมควรตั้งไว้บนพื้นดินจึงต้องการเสาต้นหนึ่งปักขึ้นไว้ให้สูงเสมอระดับตาเช่นเดียวกับขนาดสูงของศาลเพียงตาสำหรับหนุนและรองรับศาลพระภูมิให้สำคัญสมกับความนับถืออนึ่งเสาหลักอันเป็นที่ตั้งศาลพระภูมิ ยังมีความหมายเป็น "เสาหลักบ้าน" สำหรับเทพารักษ์สถิตเพื่ออำนวยความสวัสดิมงคลแก่ผู้คนในย่านบ้านช่องแห่งนั้น เช่นเดียวกับหลักเมือง

          ศาลหลักเมือง ศาลชนิดที่ทำขึ้นถวายสำหรับตั้งเสาหลักเป็นที่สถิตเทพารักษ์ประจำรักษาสวัสดิมงคลแห่งเมืองนั้นปกติศาลและเสาหลักเมืองซึ่งจะยกให้ตั้งขึ้นสำหรับเมืองโดยธรรมเนียมและประเพณีนิยมกันมาแต่โบราณนั้น มักจัดให้มีขึ้นแก่เมืองที่มีฐานะเป็นราชธานีหรือมหานคร ดังเช่น กรุงศรีอยุธยา กรุงเทพมหานคร เมืองสุพรรณบุรี เมืองลพบุรี เป็นต้น สิ่งสำคัญของศาลชนิดนี้คือ เสาหลักเมือง ลักษณะเป็นเสากลมปลายเสากลึงเป็นรูปหัวเม็ดทรงมัน ลงรักปิดทองทั้งต้น เสาหลักเมืองนี้ต้องปักโคนเสาลงในดิน แล้วทำตัวศาลล้อม มีหลังคาคลุมกันแดดและฝนเป็นหลังคาทรงต่างๆ เช่น ทรงมณฑป เป็นต้น

          ศาลเจ้า ศาลชนิดที่ทำถาวร สำหรับเป็นที่สถิตเจ้าพ่อเจ้าแม่ และผีต่าง ๆ ตามความเชื่อในหมู่ชนแต่ละพื้นถิ่นลักษณะรูปทรงของศาลซึ่งเป็นที่นิยมทำขึ้นไว้แต่โบราณหรือสืบต่อกันมาจนปัจจุบัน รูปทรงคล้ายศาลพระภูมิ แต่ทำขนาดใหญ่โตขึ้น ตัวศาลตั้งอยู่บนเสา ๖ ต้น แต่โคนเสาทุกต้นปักลงในดิน ศาลเจ้าหรือศาลผีนี้ปกติทำด้วยเครื่องไม้ทั้งหลังแต่ในบางที่ทำด้วยเครื่องก่ออิฐถือปูนก็มี โดยทำส่วนล่างเป็นฐานแบบฐานบัวเชิงบาตรขึ้นรับตัวศาลแทนเสา 5 ต้น

จุลทัศน์ พยาฆรานนท์ เรียบเรียง

ศาลพระเจ้าปราสาททอง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

 

ศาลเจ้าพ่อหนู อำเภอพระประแดง

 

ศาลเจ้าแม่ทับทิมที่โรงแรมฮิลตัน

 

ศาลพระแม่ย่าจังหวัดสุโขทัย

 

ศาลหลักเมือง จังหวัดสิงห์บุรี

 

ศาลเจ้าแม่ละอองสำลี จังหวัดพิษณุโลก

 

ศาลเจ้าพ่อเสือ ถนนตะนาว กรุงเทพมหานคร

 

ภายในศาลเจ้าพ่อเสือ

 

ศาลเจ้าแม่ทับทิม ซังฮี้ กรุงเทพมหานคร

 

ศาลเจ้าที่กรมเจ้าท่า กรุงเทพมหานคร

 

ศาลเจ้าตลาดน้อย กรุงเทพมหานคร

 

ศาลเจ้าได้ฮงกง พลับพลาไชย กรุงเทพมหานคร