พระประแดง, อำเภอ

อำเภอพระประแดง เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสมุทรปราการ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของตัวจังหวัด ระยะทางห่างประมาณ ๑๐ กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ  ๗๓.๓๙ ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ ๔๕,๘๕๖.๒๕ ไร่ ครอบคลุมพื้นที่บริเวณริมสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่างเหนืออ่าวไทย

อาณาเขต

ทิศเหนือ         ติดต่อกับเขตยานนาวา และเขตพระโขนงกรุงเทพมหานคร

ทิศใต้             ติดต่อกับอำเภอพระสมุทรเจดีย์

ทิศตะวันออก   ติดต่อกับอำเภอเมืองสมุทรปราการ

ทิศตะวันตก     ติดต่อกับเขตราษฎร์บูรณะ กรุงเทพมหานคร

อำเภอพระประแดง แบ่งการปกครองออกเป็น ๑๕ ตำบล ๑๗๗ หมู่บ้าน ได้แก่ ตำบลตลาด บางพึ่ง ทรงคนอง บางยอ สำโรงใต้ สำโรง สำโรงกลาง บางหัวเสือ บางกระเจ้า บางครุ บางกอบัว บางหญ้าแพรก บางน้ำผึ้ง บางกระสอบและบางจาก มีเทศบาล ๓ แห่ง ได้แก่ ๑. เทศบาลเมืองพระประแดง ประกอบด้วยพื้นที่ ๑ ตำบล คือ ตำบลตลาด ๒. เทศบาลตำบลลัดหลวง ประกอบด้วยพื้นที่ ๓ ตำบล คือตำบลบางพึ่ง บางจาก และบางครุ และ ๓. เทศบาลตำบลสำโรงใต้ ประกอบด้วยพื้นที่ ๕ ตำบล คือ ตำบลสำโรงใต้ สำโรงสำโรงกลาง บางหญ้าแพรก และบางหัวเสือ และมีองค์การบริหารส่วนตำบล ๖ แห่ง

ลักษณะทางกายภาพ

สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปของอำเภอพระประแดงเป็นที่ราบลุ่มริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา เนื่องจากมีแม่น้ำเจ้าพระยาไหลผ่านกลางอำเภอทำให้แยกพื้นที่ออกเป็น ๒ ฝั่งคือ ฝั่งด้านตะวันออกและฝั่งด้านตะวันตก และมีลำคลองต่างๆ จำนวนมากในพื้นที่ทำให้ประสบกับปัญหาน้ำท่วมขังพื้นที่และผิวถนนอยู่เป็นประจำในช่วงฤดูฝนและช่วงน้ำหนุน

ด้านลักษณะภูมิอากาศเป็นแบบมรสุม มี ๓ ฤดู ในฤดูฝนจะมีฝนตกชุกประกอบกับพื้นที่อยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาเหนือปากอ่าวไทย เมื่อน้ำทะเลหนุนจะเกิดภาวะน้ำท่วมในช่วงฤดูฝนและจะมีหมอกหนาลงจัดเป็นครั้งคราวในช่วงฤดูหนาวประมาณเดือนธันวาคม-มกราคม

ทรัพยากรดิน สภาพดินโดยทั่วไปเป็นดินเหนียวประกอบด้วยแร่ธาตุอันอุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การเพาะปลูก เนื่องจากเป็นพื้นที่ราบลุ่มติดแม่น้ำเจ้าพระยา

ทรัพยากรน้ำ มีแม่น้ำเจ้าพระยาไหลผ่านกลาง มีคูคลองใหญ่น้อยจำนวนมาก ซึ่งมีผลอย่างยิ่งต่อการดำรงชีวิตของประชาชนในพื้นที่

ด้านการคมนาคม

การคมนาคมติดต่อระหว่างอำเภอและจังหวัด รวมทั้งการคมนาคมภายในตำบลและหมู่บ้าน ได้แก่

ทางบก

๑. ทางหลวงหมายเลข ๓๑๑๓ (ถนนปู่เจ้าสมิงพราย)

๒. ทางหลวงหมายเลข ๓๐๓ (ถนนสุขสวัสดิ์)

ทางน้ำ

๑. ท่าเรือขนส่งคนโดยสาร   จำนวน ๔ แห่ง

๒. ท่าแพขนานยนต์             จำนวน ๒ แห่ง

อย่างไรก็ตาม อำเภอพระประแดงประสบกับปัญหาการจราจรติดขัด เนื่องจากผิวการจราจรที่มีอยู่ไม่เพียงพอแก่การคมนาคม เนื่องจากพื้นที่อำเภอพระประแดงอยู่ติดกับกรุงเทพมหานคร ทั้งเป็นเขตชุมชนอุตสาหกรรม มีการขนถ่ายสินค้าและการเดินทางติดต่อธุรกิจกันทางรถยนต์อย่างคับคั่ง

สภาพทางสังคม

สถิติประชากรจากกระทรวงมหาดไทย เมื่อเดือนกันยายน พ.ศ.๒๕๔๒ อำเภอพระประแดงมีประชากรรวมกันทั้งสิ้น จำนวน ๓๙,๑๒๒ คน แบ่งเป็นชาย ๑๘,๙๐๗ คน และหญิง ๒๐,๒๑๕ คน และมีความหนาแน่นประชากรโดยเฉลี่ยประมาณ ๒,๘๐๑ คนต่อตารางกิโลเมตร จัดว่าเป็นอำเภอที่มีประชากรจำนวนมากและมีความหนาแน่นสูงมากแห่งหนึ่งของประเทศ เมื่อพิจารณาประชากรในเขตเทศบาล ปรากฏว่าเทศบาลที่มีประชากรอาศัยอยู่มากที่สุดคือ เทศบาลตำบลลัดหลวง จำนวน ๗๓,๒๕๕ คน รองลงมาได้แก่ เทศบาลตำบลสำโรงใต้ จำนวน ๒๖,๕๒๔ คน และเทศบาลเมืองพระประแดง จำนวน ๙,๙๑๙ คน ตามลำดับ

ด้านการศึกษา ในเขตอำเภอพระประแดงมีโรงเรียนทั้งหมด ๕๘ โรงเรียน แยกออกเป็นสังกัดกรมสามัญศึกษา ๔ โรงเรียน สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ ๓๐ โรงเรียน สังกัดเทศบาล ๓ โรงเรียน และเป็นโรงเรียนเอกชน ๒๑ โรงเรียน มีห้องสมุดประชาชน ๒ แห่ง และมีระบบการศึกษานอกโรงเรียนกลุ่มสนใจ ๖ กลุ่ม และวิชาชีพระยะสั้น ๖ กลุ่ม

ด้านการศาสนา ประชากรในอำเภอพระประแดงส่วนใหญ่หรือร้อยละ ๙๕ ของประชากรทั้งหมดนับถือศาสนาพุทธ ส่วนที่เหลือนับถือศาสนาอิสลามร้อยละ ๓.๐ ศาสนาคริสต์ ร้อยละ ๑.๕ และศาสนาอื่นๆ ร้อยละ ๐.๕ มีวัดในพระพุทธศาสนารวมทั้งสิ้น ๓๘ วัด มัสยิด ๑ แห่ง และโบสถ์คาทอลิก ๑ แห่ง วัดที่สำคัญ ได้แก่ วัดทรงธรรมวรวิหาร วัดไพชยนต์พลเสพย์ วัดโปรดเกษเชษฐาราม เป็นต้น

ในเขตอำเภอพระประแดง เป็นที่ตั้งถิ่นฐานของชาวมอญมาช้านาน ที่สืบทอดมาจนปัจจุบันนี้มีชุมชนชาวมอญหลายแห่งในเขตตัวเมืองพระประแดง เช่น ชุมชนบ้านตองอุ๊ชุมชนบ้านแซ่ และชุมชนบ้านเขวขะราว เป็นต้น

แผนที่สังเขปแสดงที่ตั้งอำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ 

ด้านศิลปวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณีท้องถิ่น ของอำเภอพระประแดง

๑. งานประเพณีสงกรานต์พระประแดง หรืองานสงกรานต์ปากลัด จัดขึ้นตามแบบฉบับดั้งเดิมของชาวไทยรามัญ (มอญ) ในวันอาทิตย์หลังจากวันสงกรานต์ (๑๓ เมษายน) ของทุกปี เป็นงานประจำปีที่มีชื่อเสียงและสนุกสนานมาก ชาวพระประแดงร่วมกับเทศบาลเมืองพระประแดงจัดงานประเพณีงานสงกรานต์ตามแบบพื้นบ้านชาวรามัญในงานประเพณีมีขบวนแห่นางสงกรานต์ การละเล่นสะบ้า ตามหมู่บ้านของชาวไทยรามัญและการปล่อยนกปล่อยปลา

๒. งานประเพณีแข่งเรือพระประแดง จัดในเดือนตุลาคมของทุกปี เป็นการแข่งขันเรือชิงถ้วยพระราชทานของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

๓. งานแห่เทียนพระราชทานเข้าพรรษา จัดในช่วงเทศกาลวันเข้าพรรษาของทุกปี

สภาพทางเศรษฐกิจ

จากการที่เป็นพื้นที่อยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาเหนืออ่าวไทย เรือสินค้าขนาดใหญ่สามารถแล่นเข้าออกได้สะดวก พื้นที่ส่วนใหญ่จึงกลายเป็นแหล่งลงทุนภาคอุตสาหกรรม มีโรงงานอุตสาหกรรมตั้งอยู่เป็นจำนวนมาก ถึงประมาณร้อยละ ๖๐ แต่พื้นที่ส่วนที่เหลือโดยเฉพาะด้านทิศเหนือซึ่งมีแม่น้ำเจ้าพระยาล้อมรอบอยู่เป็นรูปคล้ายกระเพาะหมู ประชาชนในพื้นที่ยังคงประกอบอาชีพทำสวนผลไม้เป็นส่วนใหญ่และพื้นที่บริเวณนี้ทั้งหมด ภาครัฐได้ประกาศให้เป็นพื้นที่สีเขียวพร้อมทั้งได้จัดพื้นที่บางส่วนทำเป็นสวนกลางมหานครเพื่อให้ประชาชนได้ใช้ประโยชน์เป็นสถานที่ท่องเที่ยว และพักผ่อนหย่อนใจ

๑. ด้านเกษตรกรรม เกษตรกรรมของอำเภอพระประแดง ผลผลิตค่อนข้างน้อย เนื่องจากเกษตรกรประสบปัญหาน้ำท่วม น้ำเน่า ดินเค็ม เกษตรกรบางรายขายที่ดินหันไปประกอบอาชีพภาคอุตสาหกรรม ปัจจุบันยังคงมีพื้นที่ด้านเกษตรกรรมประมาณ ๑๒,๖๖๙ ไร่ สภาพดินส่วนใหญ่เหมาะแก่การปลูกพืชไม้ผล ซึ่งผลไม้เศรษฐกิจในพื้นที่ได้แก่ มะม่วง มะพร้าว โดยเฉพาะมะม่วงน้ำดอกไม้เป็นผลไม้ที่ขึ้นชื่อของอำเภอพระประแดง

๒. ด้านอุตสาหกรรม อำเภอพระประแดงมีพื้นที่อุตสาหกรรมประมาณร้อยละ ๖๐ มีโรงงานอุตสาหกรรมที่ได้รับอนุญาตดำเนินการและประกอบการจำนวนมากถึง ๑,๒๐๑ โรงดังนั้นพื้นที่ส่วนใหญ่ของอำเภอพระประแดงจึงเป็นเขตชุมชนอุตสาหกรรม เป็นแหล่งอุตสาหกรรมและตลาดแรงงานขนาดใหญ่

๓. การพาณิชย์ มีสถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิงขนาดใหญ่จำนวน ๖ แห่ง และธนาคาร ๓๑ แห่ง

๔. การบริการ มีโรงแรม ๙ แห่ง สถานบริการและเริงรมย์ จำนวน ๒๘ แห่ง

สถานที่สำคัญ

๑. ป้อมแผลงไฟฟ้า เป็นป้อมปราการเก่าที่เคยใช้สำหรับป้องกันต่อสู้ข้าศึกที่อาจยกมารุกรานทางทะเล ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งอำเภอพระประแดง ซึ่งเทศบาลเมืองพระประแดงได้บูรณะเป็นที่พักผ่อนหย่อนใจของประชาชน

๒. สวนกลางมหานคร เป็นโครงการซึ่งรัฐบาลดำเนินการจัดสร้างเพื่อให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติสำหรับประชาชนใช้พักผ่อนหย่อนใจ ตั้งอยู่ในพื้นที่ด้านทิศเหนือของอำเภอพระประแดง ซึ่งมีแม่น้ำเจ้าพระยาล้อมรอบเป็นรูปคล้ายกระเพาะหมู มีต้นไม้ร่มรื่น

๓. วัดทรงธรรมวรวิหาร ตั้งอยู่ในตำบลตลาด เป็นพระอารามหลวงชั้นโท เป็นวัดรามัญสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๒ โดยกรมพระราชวังบวรสถานมงคลทรงสร้างขึ้นพร้อมกับการสร้างเมืองนครเขื่อนขันธ์ (ระหว่างปี พ.ศ.๒๕๓๗-๒๕๓๘) ด้วยมีพระราชประสงค์ให้ชาวรามัญที่อพยพมาจากสหภาพพม่าได้มีที่บำเพ็ญกุศลกิจทางพระพุทธศาสนา ต่อมามีการย้ายที่ตั้งวัดมาตั้งอยู่ด้านในกำแพงของป้อมเพชรหึง อันเป็นที่ตั้งในปัจจุบันนี้ มีการบูรณะหลายครั้ง พระอุโบสถจากเดิมเป็นเครื่องไม้ฝากระดานเปลี่ยนมาเป็นแบบก่ออิฐถือปูน เสาพระอุโบสถมี ๕๖ ต้น สิ่งสำคัญของวัด ได้แก่

๑) พระประธานในพระอุโบสถ เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย สมัยสุโขทัย ซึ่งรัชกาลที่ ๔ โปรดให้นำมาประดิษฐานไว้

๒) พระวิหาร สร้างขึ้น พ.ศ.๒๔๕๕-๒๔๕๖ สมัยรัชกาลที่ ๖ ในครั้งนั้นมีการสร้างพระพุทธบาทจำลองไว้ด้วยและทางวัดได้จัดงานปิดทองพระพุทธบาทจำลองทุกปี

๓) พระเจดีย์องค์ใหญ่ เป็นเจดีย์แบบรามัญ กว้าง ๑๐ วา ๒ ศอก สูงถึงยอด ๑๑ วา ๓ ศอก ทางราชการได้บรรจุพระเครื่องในการฉลองพุทธศตวรรษที่ ๒๕ ในองค์เจดีย์ใหญ่นี้เมื่อ พ.ศ.๒๕๐๐ และได้บรรจุพระพุทธรูปที่เหลือจากคัดเลือกเป็นพระประธานในพระอุโบสถแล้ว

๔) พระเจดีย์องค์เล็ก เป็นเจดีย์แบบรามัญ ตั้งอยู่บนฐานมุมรอบพระเจดีย์องค์ใหญ่รวม ๔ องค์ สร้างขึ้นในสมัยที่ชาวรามัญเข้ามาตั้งรกรากอยู่ในอำเภอพระประแดง ฐานเจดีย์กว้าง ๓ วา ๓ ศอก และสูง ๔ วา ๓ ศอก

๔. วัดไพชยนต์พลเสพย์ ตั้งอยู่ที่หมู่ที่ ๕ ตำบลบางพึ่ง เป็นพระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร เป็นวัดสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๒ พ.ศ.๒๓๖๒ โดยกรมพระราชวังบวรมหาศักดิพลเสพย์ เมื่อครั้งได้รับมอบหมายให้สร้างเมืองนครเขื่อนขันธ์ที่ค้างอยู่ สิ่งสำคัญของวัด ได้แก่ พระประธานในพระอุโบสถ ปางมารวิชัย เป็นพระพุทธรูปปูนปั้นบุทอง พระประธานในพระวิหาร พระเจดีย์รูปย่อเหลี่ยมสิบสอง จำนวน ๓ องค์ สร้างสมัยเริ่มก่อสร้างวัด และพระวิหารทรงจีน ศิลปะเช่นเดียวกับพระอุโบสถ สร้างขึ้นราวปี พ.ศ.๒๓๖๒

๕. วัดโปรดเกศเชษฐาราม ตั้งอยู่ที่ตำบลทรงคนองเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๒ พ.ศ.๒๓๖๕ ผู้สร้างคือพระยาเพชรพิไขย (เกตุ) ต้นสกุลเกตุทัต เมื่อคราวมาสร้างเมืองนครเขื่อนขันธ์ และสร้างวัดไพชยนต์พลเสพย์ ชาวบ้านนิยมเรียกว่า "วัดปากคลอง"สิ่งสำคัญของวัดได้แก่ พระพุทธรูปปางต่าง ๆ ในพระอุโบสถ พระพุทธไสยาสน์ในพระวิหาร พระประธานในพระมณฑป ปางมารวิชัยสมาธิเพชรพระพุทธบาทจำลองในพระมณฑป พระอุโบสถมุงกระเบื้องมอญของเก่าทรงจีน ไม่มีช่อฟ้า ใบระกา เป็นต้น

ประวัติความเป็นมา

อำเภอพระประแดงสันนิษฐานว่า เป็นเมืองมาตั้งแต่ต้นสมัยกรุงศรีอยุธยาแต่คงร้างสมัยเสียกรุงครั้งที่ ๒ สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีการสร้างเมืองเพื่อป้องกันข้าศึกทางทะเล แต่ไม่แล้วเสร็จ สมัยรัชกาลที่ ๒ โปรดฯ ให้กรมพระราชวังบวรมหาเสนานุรักษ์ เป็นแม่กองสร้างเมืองขึ้นที่ปากลัดเมื่อ พ.ศ.๒๓๕๗ โดยตัดพื้นที่แขวงกรุงเทพฯ และแขวงเมืองสมุทรปราการรวมกันตั้งเป็นเมืองใหม่ พระราชทานชื่อว่า "เมืองนครเขื่อนขันธ์" แล้วให้ย้ายครอบครัวมอญจากเมืองปทุมธานีมาตั้งอยู่ที่เมืองใหม่แห่งนี้ แล้วโปรดฯ ให้สร้างป้อมอีกหลายป้อม กรมพระราชบวรมหาเสนา-นุรักษ์ได้สร้างวัดทรงธรรมไว้ในเมืองด้วย ชาวบ้านเรียกชื่อเมืองใหม่อีกชื่อว่า "เมืองปากลัด" เนื่องจากมีการขุดคลองลัดใหม่ที่เหนือคลองวัดโพธิ์ขึ้นไปจนบรรจบกับคลองตาลาว

ในสมัยรัชกาลที่ ๖ โปรดฯ ให้เปลี่ยนนามเมืองนครเขื่อนขันธ์เป็น "จังหวัดพระประแดง" แต่ถูกยุบลงเป็นอำเภอ ในปี พ.ศ.๒๔๗๕ ขึ้นกับจังหวัดสมุทรปราการจนกระทั่งปัจจุบันนี้

สุรศักดิ์ ศิริไพบูลย์สินธ์ เรียบเรียง