ย่าแสะ  

          ย่าแสะ เป็นชื่อที่ปรากฏควบกับปู่แสะซึ่งเป็นสามีเสมอ คำปู่แสะ-ย่าแสะ หรือ ผีปู่แสะ-ย่าแสะเป็นชื่อที่ปรากฏในตำนานเชียงใหม่ปางเดิมและตำนานวัดดอยคำกล่าวกันว่าทั้งสองเป็นยักษ์คู่สามีภรรยา อาศัยอยู่ที่บริเวณเชิงดอยสุเทพ จังหวัดเชียงใหม่ ครั้งหนึ่งพระพุทธเจ้าเสด็จมาถึงบริเวณนั้น ปู่แสะ-ย่าแสะและบุตรได้พยายามจะจับพระพุทธเจ้ากินแต่ก็ถูกพระพุทธองค์ทรมานจนยอมแพ้ และหันมาถือศีล ปู่แสะ-ย่าแสะพยายามขอพุทธานุญาตเพื่อกินมนุษย์เป็นอาหาร ซึ่งพระพุทธองค์มิได้ทรงยอมตาม แม้จะขอกินเลือดมนุษย์เพียงหนึ่งหยดก็ไม่ได้รับอนุญาต จนท้ายสุดปู่แสะ-ย่าแสะก็ขอกินควายเขาตำหรือควายรุ่นที่มีเขาเพียงหูซึ่งพระพุทธเจ้าก็สั่งให้ทั้งสองไปขอกับเจ้าเมืองเอาเอง

          ส่วนบุตรของปู่แสะ-ย่าแสะ มีความประทับใจในคำสอนของพระพุทธองค์จึงขอบวช แต่พระพุทธเจ้ามิได้อนุญาตทรงให้เขาบวชเป็นฤาๅษีเท่านั้น เมื่อบวชแล้วมีชื่อว่าสุเทวฤๅษีอันเป็นที่มาของชื่อดอยสุเทพ

          บางท่านว่า ปู่แสะ-ย่าแสะเป็นผีของลวะที่กลายมาเป็นผีประจำเมืองเชียงใหม่ โดยทำหน้าที่คุ้มครองดูแลในบริเวณภายนอกเมือง และมีพิธีเลี้ยงผีปู่แสะ-ย่าแสะหรือการสังเวยผีดังกล่าวเป็นประเพณีประจำทุกปีในเดือน ๙ เหนือคือประมาณเดือนมิถุนายน โดยปัจจุบันจัดพิธีที่ดงย่าแสะบริเวณเชิงดอยคำทางด้านใต้ของดอยสุเทพ