: สารานุกรมวัฒนธรรมไทย

หีบกะหย่อง (หีบใส่พระคัมภีร์ไบลาน)

หีบกะหย่อง หรือ หีบธรรม คือหีบสำหรับใส่พระธรรมคัมภีร์ใบลาน เป็นหีบขนาดใหญ่สามารถบรรจุเก็บพระธรรมคัมภีร์ได้จำนวนมาก เพื่อรักษามิให้แมลงสาบ หนู เข้าไปกัดแทะได้ หีบกะหย่องมีชื่อเรียกต่างกันไปตามท้องถิ่น เช่น หีบธรรม หีบคัมภีร์ ตู้คัมภีร์ อูบธรรม อูบคัมภีร์ ฯลฯ

ตู้เก็บพระธรรมคัมภีร์ที่มีลักษณะเหมือนตู้ลายรดน้ำของภาคกลางที่เรียกว่า ตู้พระไตรปิฎก นั้น มีใช้กันจำนวนน้อยส่วนใหญ่จะพบว่าวัดทั่วไปในภาคอีสานนิยมใช้ "หีบกะหย่อง"กันมากกว่าตู้คัมภีร์ เพราะว่าเจ้าศรัทธาสามารถสร้างขึ้นเองโดยใช้ไม้กระดานต่อเป็นรูปหีบขนาดใหญ่ เรียกตามภาษาท้องถิ่นว่า"อูบ" หรือ "กะอูบ" และตกแต่งด้วยชาด ลงรักปิดทอง หรือ ประดับกระจก เพื่อความสวยงามอีกด้วย

ลักษณะของหีบกะหย่อง

ทำด้วยไม้กระดานเป็นหีบสี่เหลี่ยม กว้าง 0.๔๐ เมตรยาว ๐.๖๐-o.๔๐ เมตร สูงประมาณ 0.๕๐ เมตร โดยทำให้ปากผายเล็กน้อยเพื่อสะดวกในการบรรจุ หยิบคัมภีร์เข้าออกฝาปิดทำด้วยไม้กระดานปิดมิดชิด (โดยเซาะร่องไม้ให้เข้ากันสนิทกับปากหีบ) ส่วนฐานจะต่อให้สูงประมาณ ๐.๒๐ เมตรโดยทำเป็นเชิงบัวคว่ำเพื่อความสวยงาม และลงรักปิดทองประดับกระจกสี หากเจ้าศรัทธามีฐานะยากจนมักจะทาสีหีบกะหย่องทั้งภายนอกและภายใน ตามปกติทุกวัดจะมี"หีบกะหย่อง" สำหรับเก็บพระธรรมคัมภีร์ นอกจากวัดที่สร้างใหม่ หรือวัดอยู่ในชุมชนที่ยากจน

การเก็บพระธรรมคัมภีร์

หนังสือใบลาน หรือคัมภีร์เทศน์ต่างๆ ชาวอีสานจะห่อด้วยผ้าห่อคัมภีร์มัดรวมกันเป็นมัดๆ (หรือแต่ละเรื่อง) โดยมีไม้ประกบ ๒ อัน (ขนาดกว้างยาวเท่าใบลาน) ประกบทั้งสองข้าง มัดใบลานแล้วจึงห่อด้วยผ้า มัดด้วยด้ายให้แน่นพอสมควรแล้วนำไปเก็บรักษาไว้ใน "หีบกะหย่อง" หรือหากมีตู้พระไตรปิฎก (อีสานเรียกว่า ตู้คัมภีร์ หรือ ตู้ธรรม) หรือเรียกตามลักษณะขาว่า "ตู้ตีนหมู" บ้าง "ตู้ตีนเต่า" บ้าง

ธวัช ปุณโณทก เรียบเรียง