อุ้มผาง, อำเภอ 

อำเภออุ้มผาง เป็นอำเภอหนึ่งในจำนวน ๘ อำเภอ กับอีก ๑ กิ่งอำเภอของจังหวัดตาก ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัด ห่างจากตัวเมืองออกไปประมาณ ๒๒๑กิโลเมตร อำเภออุ้มผางมีพื้นที่ทั้งอำเภอราว ๔,๓๒๕.๓๘๓ตารางกิโลเมตร นับเป็นอำเภอที่มีพื้นที่กว้างขวางที่สุดในประเทศไทย

ประวัติความเป็นมา

ชื่อของอำเภออุ้มผางเพี้ยนมาจากภาษากะเหรี่ยงว่า "อุ้มผะ" ซึ่งแปลว่า "การแสดงหนังสือเดินทางของผู้ที่เดินทางเข้า-ออก ประเทศไทย" เนื่องจากแต่เดิมอำเภออุ้ม-ผางเป็นที่ถิ่นอยู่ของชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงมาก่อน อีกทั้งเคยมีฐานะเป็นเมืองหน้าด่านที่ใช้เป็นจุดตรวจชาวพม่าที่เดินทางเข้า-ออกในราชอาณาจักร

ต่อมาชาวไทยภาคเหนือได้อพยพมาอยู่ในพื้นที่แห่งนี้มากขึ้น ในปี พ.ศ.๒๕๔๑ ทางการจึงจัดตั้งเป็น "อำเภอแม่กลอง"(ปัจจุบันคือบ้านแม่กลองเก่า ตำบลอุ้มผาง อำเภออุ้มผาง)โดยขึ้นอยู่ กับจังหวัดอุทัยธานี แต่ในปี พ.ศ.๒๔๖๙ มีพระราช-บัญญัติยุบอำเภอแม่กลองเป็น "กิ่งอำเภอแม่กลอง" ขึ้นกับจังหวัดกำแพงเพชร จากนั้นมีการเปลี่ยนชื่อจาก "กิ่งอำเภอแม่กลอง" มาเป็น "กิ่งอำเภออุ้มผาง" ในปี พ.ศ.๒๔๙๙ โดยขึ้นกับจังหวัดตาก ก่อนที่จะมีพระราชบัญญัติยกฐานะจากกิ่งอำเภอขึ้นเป็น "อำเภออุ้มผาง" เมื่อวันที่ ๒๒ เมษายนพ.ศ.๒๕๐๒ จนถึงปัจจุบันนี้

อาณาเขต

ทิศเหนือ           ติดต่อกับอำเภอพบพระ และประเทศสาธารณรัฐสังคมนิยมแห่งสหภาพพม่า

ทิศใต้               ติดต่อกับอำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี และอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี

ทิศตะวันออก      ติดต่อกับอำเภอคลองลาน จังหวัดกำแพงเพชร และอำเภอลาดยาว จังหวัดนครสวรรค์

ทิศตะวันตก        ติดต่อกับประเทศสาธารณรัฐสังคมนิยมแห่งสหภาพพม่า

ลักษณะภูมิประเทศ

พื้นที่ส่วนใหญ่ของอำเภออุ้มผางเป็นป่าไม้หนาแน่นและป่าไม้เหล่านี้เอง ที่เป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำแม่กลองโดยเฉลี่ยแล้วพื้นที่ราบมีเพียงร้อยละ ๓ ของพื้นที่ทั้งหมดในขณะที่พื้นที่ส่วนที่เป็นภูเขามีถึงร้อยละ ๙๗ ของพื้นที่ทั้งหมด

เทือกเขาที่สำคัญคือเทือกเขาถนนธงชัย ซึ่งทำหน้าที่เป็นเส้นกั้นพรมแดนระหว่างประเทศไทยกับประเทศสาธารณรัฐสังคมนิยมแห่งสหภาพพม่า

นอกเหนือจากแม่น้ำแม่กลองแล้ว ยังมีแม่น้ำแม่จันอีกสายหนึ่งที่ถือว่าเป็นแม่น้ำสายสำคัญของอำเภออุ้มผาง

สำหรับทรัพยากรธรรมชาติ นอกเหนือจากป่าไม้แล้วยังมีแร่ดีบุก พลวง วุลแฟรม ลิกไนต์ และเหล็ก

สภาพภูมิอากาศ

สภาพภูมิอากาศของอำเภออุ้มผางคล้ายกับอำเภออื่นๆ ในภาคเหนือ คือแบ่งออกได้ ๓ ฤดูกาล ดังนี้

ฤดูร้อน ช่วงเดือนมีนาคม-พฤษภาคม

ฤดูฝน ช่วงเดือนมิถุนายน-กันยายน

ฤดูหนาว ช่วงเดือนตุลาคม-กุมภาพันธ์

การปกครอง

อำเภออุ้มผางแบ่งเขตการปกครองออกเป็น ๖ ตำบล ๓๕ หมู่บ้าน ดังรายชื่อตำบลต่อไปนี้

๑. ตำบลอุ้มผาง      ประกอบด้วย    ๖  หมู่บ้าน

ประกอบด้วย          ประกอบด้วย     ๗  หมู่บ้าน

๓. ตำบลแม่จัน       ประกอบด้วย     ๑๑ หมู่บ้าน

๔. ตำบลหนองหลวง ประกอบด้วย    ๓ หมู่บ้าน

๕. ตำบลแม่ละมุ่ง     ประกอบด้วย    ๔ หมู่บ้าน

๖. ตำบลแม่กลอง     ประกอบด้วย    ๔ หมู่บ้าน

ประชากร

จำนวนประชากรที่สำรวจเมื่อปี พ.ศ.๒๕๕๐ มีอยู่ ๒๐,๓๔๕ คน ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงรองลงไปเป็นชาวพื้นเมืองและชาวเขาเผ่าต่างๆ เช่น ม้ง มูเซอลีซอ ชาวพม่า แขกบังคลาเทศ รวมทั้งชาวมอญ เป็นต้น

ทางด้านศาสนา ชาวพื้นเมืองและชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงบางส่วนจะนับถือศาสนาพุทธ ในขณะที่ชาวกะเหรี่ยงอีกบางส่วนรวมทั้งเขาเผ่าอื่น ๆ นับถือภูดผีปิศาจอยู่

ชาวอำเภออุ้มผางโดยมากประกอบอาชีพทางการเกษตรพืชเศรษฐกิจที่สำคัญ ได้แก่ ข้าวโพด สัตว์ที่เลี้ยงมาก ได้แก่กระบือ และสุกร

การคมนาคม

การเดินทางไปยังอำเภออุ้มผาง ใช้เส้นทางตาก-แม่สอด (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข ๑๐๕) และเส้นทางแม่สอดอุ้มผาง (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข ๑๐๙๐) ทั้งนี้ระยะทางช่วงแม่สอด-อุ้มผาง เป็นทางขึ้นเขาที่ค่อนข้างคดเคี้ยว จึงต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ

วัดที่เก่าแก่

๑. วัดพาณิชย์นิรมล ตั้งอยู่ในเขตตำบลอุ้มผาง

๒. วัดมหาวันวิเวก    ตั้งอยู่ในเขตตำบลอุ้มผาง

๓. วัดไพรสณฑ์สุนทร ตั้งอยู่ในเขตตำบลอุ้มผาง

๔. วัดอเนกสิงขร   ตั้งอยู่ในเขตดำบลโมโกร

๕. วัดปทุมวนาราม   ตั้งอยู่ในเขตตำบลหนองหลวง

๖. วัดพระธรรมจาริก ตั้งอยู่ในเขตตำบลแม่จัน

สถานที่ท่องเที่ยว

ดอยหัวหมด เป็นภูเขาที่มีแนวยาวติดต่อกันหลายลูกอยู่ในเขตบ้านอุ้มผาง ตำบลอุ้มผาง เหมาะที่จะขึ้นไปชมทะเลหมอก และพระอาทิตย์ขึ้นในยามเช้ารวมทั้งดอนเย็นที่พระอาทิตย์จะตกดิน การเดินทางใช้เส้นทางอุ้มผาง-บ้านปะละทะระยะทางประมาณ ๑๐ กิโลเมตร

ถ้ำตะโค๊ะบิ อยู่ในเขตบ้านแม่กลองใหม่ ตำบลแม่กลองใช้เส้นทางสายอุ้มผาง-แม่กลองใหม่

น้ำตกทีลอซู เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ ไหลลงมาจากหน้าผาสูงชัน มีน้ำไหลแรงตลอดปี ตั้งอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง เขตติดต่อระหว่างตำบลแม่จันกับตำบลหนอง-หลวง (ดูเพิ่มที่ ทีลอซู, น้ำตก)

น้ำตกทีลอจ่อ ตั้งอยู่ที่ตำบลอุ้มผาง

น้ำตกทีลอสิ ตั้งอยู่ที่ดำบลแม่จัน

การล่องแพจากห้วยอุ้มผางไปยังน้ำตกทีลอจ่อ ต่อไปยังห้วยน้ำร้อนถึงถ้ำอุตสู่ แล้วต่อไปยังผาบองถึงมอแกโด้ เข้าสู่ห้วยแม่ละม้ง และสิ้นสุดที่บ้านปะละทะ รวมระยะทาง๔๐ กิโลเมตร

(เรียบเรียงจาก สำนักงานการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ภาคเหนือ เขต ๔ จังหวัดตาก ไม่ระบุปี พ.ศ. และข้อมูลจากฝ่ายปกครอง อำเภอุ้มผางและสถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ลักษณะเศรษฐกิจ สังคมและประชากร พ.ศ.๒๕๒๖ อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก)

บุปผา คุณยศยิ่ง