ภูเพียง, กิ่งอำเภอ 

กิ่งอำเภอภูเพียง เป็นกิ่งอำเภอที่แยกตัวมาจาก

อำเภอเมือง จังหวัดน่าน เมื่อวันที่ ๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๐ที่ว่าการกิ่งอำเภอภูเพียง (ชั่วคราว) ตั้งยู่ที่ดำบลม่วงตี๊ด ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ ๒ กิโลเมตร กำลังอยู่ในระหว่างการก่อสร้างที่ว่าการกิ่งอำเภอถาวร ซึ่งอยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ๔ กิโลเมตร

อาณาเขต

ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอสันติสุข จังหวัดน่าน

ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอเวียงสา จังหวัดน่าน

ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอแม่จริม จังหวัดน่าน

ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมือง

สภาพทางภูมิศาสตร์

พื้นที่ทั้งหมดของกิ่งอำเภอภูเพียงมี ๕๐๘.๒๓๖ ตารางกิโลเมตร แบ่งออกเป็นพื้นที่ราบประมาณร้อยละ ๘๐ ซึ่งใช้ในการเกษตรกรรมเป็นส่วนใหญ่ และเป็นพื้นที่ภูเขาอีกประมาณร้อยละ ๒๐ 

สภาพดินฟ้าอากาศ

ประกอบด้วย ๓ ฤดูเช่นเดียวกับพื้นที่อื่นๆ ในภาคเหนือ

ดังนี้

- ช่วงเดือนตุลาคม-กุมภาพันธ์ เป็นฤดูหนาว อากาศ

หนาวจัด

-ช่วงเดือนมีนาคม-เมษายน เป็นฤดูร้อน อากาศร้อนจัด

-ช่วงเดือนพฤษภาคม-กันยายน เป็นฤดูฝน

การปกครอง

กิ่งอำเภอภูเพียงแบ่งเขตการปกครองออกเป็น ๗ ตำบล๕๘ หมู่บ้าน ปลัดอำเภอผู้เป็นหัวหน้าประจำกิ่งอำเภอภูเพียงได้แก่ นายสันต์ สุวรรณเลิศ และมีนายทักษิณ พินิจสุวรรณเป็นปลัดอำเภอ หัวหน้าฝ่ายปกครองและพัฒนา รายชื่อ ตำบลต่างๆ มีดังต่อไปนี้

   ๑. ตำบลม่วงตี๊ด      ประกอบด้วย        ๕ หมู่บ้าน

   ๒. ตำบลนาปัง        ประกอบด้วย         ๖ หมู่บ้าน

  ๓. ตำบลน้ำแก่น        ประกอบด้วย      ๑๐ หมู่บ้าน

   ๔. ดำบลน้ำเกี่ยน        ประกอบด้วย      ๕ หมู่บ้าน

    ๕. ตำบลเมืองจัง         ประกอบด้วย     ๑๐ หมู่บ้าน

   ๖. ดำบลท่าน้าว         ประกอบด้วย     ๗ หมู่บ้าน

   ๗. ตำบลฝายแก้ว         ประกอบด้วย ๑๕ หมู่บ้าน

การศึกษาและการศาสนา

ในเขตกิ่งอำเภอภูเพียงมีโรงเรียนทั้งหมด ๓๖ แห่งและมีวัดประมาณ ๓๓ แห่ง และยังมีโบสถ์ในคริสต์ศาสนาอีกหนึ่งแห่ง

การสาธารณสุข

ประกอบด้วยสถานีอนามัย ๙ แห่ง

การเดินทาง

การเดินทางไปยังกิ่งอำเภอภูเพียง ใช้เส้นทางสายน่านแม่จริม หรือทางหลวงหมายเลข ๑๑๖๘ มีคิวรถโดยสารประจำทาง ณ ตลาดตั้งจิตนุสรณ์

วัดเก่าแก่ในกิ่งอำเภอ

๑. วัดทุ่งเม็ง ตั้งอยู่ที่บ้านเมองจังเหนือ ตำบลเมืองจัง

๒. วัดกอก ตั้งอยู่ที่บ้านกอก ตำบลท่าน้าว

๓. วัดแซ่พลาง ตั้งอยู่ที่บ้านแซ่พลาง ตำบลท่าน้าว

๔. วัดทุ่งน้อย ตั้งอยู่ที่บ้านทุ่งน้อย ตำบลฝายแก้ว

๕. วัดนาข่อย ตั้งอยู่ที่บ้านนาข้อย ตำบลท่าน้าว

๖. วัดนาปัง ตั้งอยู่ที่บ้านนาปัง ดำบลนาปัง

๗. วัดบุปผาราม ตั้งอยู่ทีบ้านดอกบวบ ตำบลฝายแก้ว
๘. วัดพระธาตุแช่แห้ง ตั้งอยู่ที่บ้านหนองเดา ตำบลม่วงตึด ภายในบริเวณวัดมีสวนรุกขชาติแช่แห้ง (สวนสัตว์) อยู่ด้วย

๙. วัดม่วงติ๊ด ตั้งอยู่ที่บ้านม่วงดี๊ด ตำบลม่วงตีด

๑๐. วัดร้องตอง ตั้งอยู่ที่บ้านร้องตอง ตำบลม่วงดี๊ด

๑๑. วัดศรีบุญเรือง ตั้งอยู่ท่บ้านศรีบุญเรือง ตำบลม่วงตี๊ด

๑๒. วัดหาดเค็ดบน ตั้งอยู่ที่บ้านหาดเค็ด ตำบลเมืองจัง

๑๓. วัดหาดเค็ดล่าง ตั้งอยู่ที่บ้านหาดเค็ด ตำบลเมืองจัง

(เรียบเรียงจาก สำนักบริหารการปกครองท้องที่ กรมการปกครองข้อมูลการปกครองท้องที่ ปี ๒๕๕๐ และข้อมูลจากฝ่ายปกครองกิ่งอำเภอภูเพียง พ.ศ.๒๕๔๑)

 บุปผา คุณยศยิ่ง