บ้านบางน้ำจืด

ชุดข้อมูล

รหัสชุดข้อมูล : TPN-SKN101-003

ชื่อหมู่บ้าน/ชุมชน : บ้านบางน้ำจืด

สถานที่ : หมู่ 3 บ้านบางน้ำจืด ต. บางน้ำจืด อ. เมืองสมุทรสาคร จ. สมุทรสาคร

บทวิเคราะห์

บทวิเคราะห์ : ชุมชนท้ายบ้าน (ตำบลท่าฉลอม ชุมชนท้ายบ้าน)

        ชื่อชุมชนว่า “ท้ายบ้าน” นี้ หากพิจารณาตามรูปศัพท์จะมีความหมายว่า หลังบ้าน ซึ่งจัดอยู่ในรูปแบบมโนทัศน์ [คำบอกพิกัด: ท้าย] + [สิ่งก่อสร้าง: บ้าน] แต่ชุมชน “ท้ายบ้าน” นี้ มีความหมายแฝงของที่มา กล่าวคือ เป็นสถานที่สุดท้ายที่รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสทอดพระเนตรตลอดถนนถวาย จนมาสุดที่ “ท้ายบ้าน” ก่อนจะเสด็จโดยรถยนต์พระที่นั่งกลับกรุงเทพฯ  ดังนั้นชุมชนท้ายบ้านจึงจัดอยู่ในรูปแบบมโนทัศน์ [ลำดับ: ท้าย] + [สิ่งก่อสร้าง: บ้าน] โดยให้ความหมายจากหลังมาหน้า ว่า สถานที่หรือพื้นที่ลำดับสุดท้ายที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ เสด็จมาก่อนจะเสด็จกลับกรุงเทพฯ

        ในตำแหน่ง “ชุมชนท้ายบ้าน” ปรากฏ “วัดสัทธาวาศ” อยู่บริเวณเดียวกันกับวัดช่องลมในปัจจุบัน

        “Wat Satha Rach” (วัดสัทธาราช) และ “B. Bhat Loung” (บ้านบาทหลวง) ปรากฏในแผนที่ประกอบสัญญาทำทางรถไฟสายท่าจีน พ.ศ. 2447  “วัดสัทธาราช” และ “บ. บาทหลวง” ในแผนที่ประกอบ หนังสือสัญญาทำทางรถไฟสายแม่กลอง พ.ศ.2447  “วัดช่องลม” ในแผนที่สมุทรสาคร แผนที่จังหวัดสมุทรสาคร 15 เม.ย. 2469  “ว. ช่องลม” ในแผนที่ขออนุญาตโอนตำบลลูกวัว อำเภอเมืองสมุทรสาคร พ.ศ.2471  “สถานีช่องลม” ในแผนผังเขตเทศบาลเมืองสมุทรสาคร พ.ศ. 2494  “วัดช่องลม” ในแผนที่สังเขปบริเวณสะพานรถไฟข้ามแม่น้ำท่าจีน จังหวัดสมุทรสาคร พ.ศ.2506 

        จากข้อมูลข้างต้น ไม่ปรากฏชื่อ “ท้ายบ้าน” แต่ปรากฏวัดและสถานที่สำคัญในแผนที่เก่า อย่างไรก็ตาม วัดช่องลมในปัจจุบัน ก็ยังเป็นศาสนสถานศูนย์กลางสำหรับราษฎรในชุมชนท้ายบ้าน และชุมชนท้ายบ้าน ก็คงมีอยู่ควบคู่ไปกับวัดช่องลม หรือเชื่อว่าคือวัดสัทธาวาส (หรือสัทธาราช) ในสมัยก่อน ตั้งแต่ พ.ศ. 2447 แต่ขณะนั้นชุมชนนี้คงถูกเรียกรวมกับชุมชนในพื้นที่มาตลอดคือ “ท่าฉลอม”

ความหมายของคำ

ภูมิลักษณ์ : ที่ลุ่ม

คำบ่งชี้ภูมิลักษณ์ : บาง

ทรัพยากร : น้ำจืด

ความหมายตามมโนทัศน์

มโนทัศน์-คำหลัก : บาง

มโนทัศน์-คำขยาย 2 : น้ำจืด

ผู้มีส่วนร่วม

คลังข้อมูลดิจิทัล : ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)