บ้านดอนพญา

ชุดข้อมูล

รหัสชุดข้อมูล : TPN-SKN101-005

ชื่อหมู่บ้าน/ชุมชน : บ้านดอนพญา

สถานที่ : หมู่ 5 บ้านดอนพญา ต. บางน้ำจืด อ. เมืองสมุทรสาคร จ. สมุทรสาคร

บทวิเคราะห์

บทวิเคราะห์ : ชื่อหมู่บ้านว่า “ดอนพญา” มีปรากฏเขียน 2 แบบ คือ “ดอนพญา“ และ “ดอนพระยา” ซึ่งมี ความหมายตามรูปศัพท์เหมือนกันว่า “ที่ดอนของพระยา” จัดอยู่ในรูปแบบมโนทัศน์ [ภูมิลักษณ์: ดอน] + [บุคคล: พญา] การตั้งชื่อลักษณะเช่นนี้ แสดงให้เห็นว่า คงได้หลังจากมีผู้เข้ามาจับจองที่ทำกินแล้ว ซึ่งเจ้าของที่คงเป็นขุน นางผู้หนึ่งที่ได้รับต าแหน่ง “พญา / พระยา” นั่นเอง ผู้ให้ข้อมูล-1  ได้เล่าความเป็นมาของพื้นที่หมู่บ้านนี้ จาก ความทรงจำในวัยเด็กว่า เมื่อครั้งที่ตนยังเป็นเด็กนั้น ลุงของผู้ให้ข้อมูล-1 เล่าให้ฟังว่า พื้นที่บ้านดอนพญา มีลักษณะเป็นที่ดอน เรียกกันว่า “โคกตาจับ” ต่อมา จึงมีพระยาคนหนึ่งมาเป็นเจ้าของที่ ส่งลูกน้องและนักโทษมา เลี้ยงม้าบนโคกนี้ ชาวบ้านจึงเรียกกันว่า “ดอนพญา” ตั้งแต่นั้น อย่างไรก็ตาม ผู้ให้ข้อมูล-1 ก็ไม่ทราบเหมือนกันว่า



พระยาคนนี้คือใคร เล่ากันมาแต่เพียงว่าอยู่ “บ้านอาจารย์ขาบ” ที่บางน้ำจืด นอกจากนี้ ผู้ให้ข้อมูล-2170 กล่าวถึง สภาพภูมิประเทศบริเวณนี้ว่า พื้นที่บ้านดอนพญากับบ้านหนองหาดใหญ่นั้น เป็นพื้นที่ที่สัมพันธ์กันตามธรรมชาติ คือเป็นที่โคกดอนสลับที่ลุ่ม ซึ่งข้อมูลนี้ สอดคล้องกับแผนที่สมุทรสาคร พ.ศ. 2456171 ที่แสดงภาพของพื้นที่บริเวณ ตำบลนาดี ซึ่งเป็นตำบลเคียงต่อกัน ที่เต็มไปด้วยโคกดอนบนพื้นที่ลุ่ม ทำให้ตำบลนาดีและละแวกใกล้เคียง เป็น แหล่งผลิตข้าวที่สำคัญแห่งหนึ่งของจังหวัด

จากข้อมูลดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า แต่เดิมบ้านนี้ เรียกกันว่า “โคกตาจับ” ซึ่งสันนิษฐานได้ว่า คงเป็นพื้นที่ จับจองทำนาข้าว วิธีตั้งชื่อจึงเอาจุดเด่นในพื้นที่นา ซึ่งในที่นี้คือ “โคก” เรียกคู่กับชื่อเจ้าของที่ คือ “ตาจับ” การตั้ง ชื่อท านองนี้ อาจสะท้อนให้เห็น “ความเป็นนาข้าว” ในละแวกนี้ได้ ดังมีปรากฏชื่อในตำบลนาดีคือ บ้านโคกตานุช บ้านหนองตาแอว และบ้านตาฟัก เป็นต้น ต่อมา เมื่อมีการเปลี่ยนเจ้าของที่ มาเป็นขุนนางมียศเป็น “พระยา” และ น าม้ามาเลี้ยงไว้ ที่ตรงนี้ จึงถูกเรียกด้วยชื่อใหม่ว่า  “ดอนพญา” และเมื่อชื่อนี้ เข้าสู่ระบบของกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทยแล้ว จึงยังคงถูกใช้เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน ถึงแม้ว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงทั้งผู้ถือครองและสภาพ พื้นที่ไปแล้วก็ตาม

ความหมายของคำ

ภูมิลักษณ์ : ที่สูง

คำบ่งชี้ภูมิลักษณ์ : ดอน

ความหมายตามมโนทัศน์

คำตั้งต้นภูมิศัพท์ : บ้าน

ส่วนขยายภูมิศัพท์ : มโนทัศน์

มโนทัศน์-คำหลัก : ดอน

มโนทัศน์-คำขยาย 2 : พญา

ผู้มีส่วนร่วม

คลังข้อมูลดิจิทัล : ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)