จารึก

The Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre

จารึกพลับพลาจตุรมุข

จารึก

จารึกพลับพลาจตุรมุข ด้านที่ ๑

QR-code edit Share on Facebook

เวลาที่โพส โพสต์เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2555 เวลา 17:17:52

ชื่อจารึก

จารึกพลับพลาจตุรมุข

ชื่อจารึกแบบอื่นๆ

จารึกอักษรไทย ภาษาไทย สมัยอยุธยา ได้มาจากวังจันทรเกษม จ. พระนครศรีอยุธยา, หลักที่ ๙๒ ศิลาจารึกอักษรและภาษาไทย

อักษรที่มีในจารึก

ไทยอยุธยา

ศักราช

พุทธศักราช ๒๓๐๑

ภาษา

ไทย

ด้าน/บรรทัด

จำนวนด้าน ๑ ด้าน มี ๑๑ บรรทัด

ผู้อ่าน

ประสาร บุญประคอง (พ.ศ. ๒๕๐๗, ๒๕๑๓)

ผู้ปริวรรต

ประสาร บุญประคอง (พ.ศ. ๒๕๐๗, ๒๕๑๓)

ผู้ตรวจ

คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี (พ.ศ. ๒๕๑๓)

เชิงอรรถอธิบาย

๑-๔. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “พฤกษเทวดา” (รุกขเทวดา) คือเทวดาที่สถิตย์อยู่ตามต้นไม้ มีอิทธิฤทธิ์และคอยช่วยเหลือมนุษย์ส่วน “ภูมิเทวดา” (อารักษเทวดา) เป็นเทวดาที่สถิตย์อยู่ตามที่ต่างๆ โดยปกติอยู่ตามภูเขา ทั้งพฤษเทวดาและภูมิเทวดาเป็นเทพชั้นต่ำ ไตรภูมิพระร่วงกล่าวว่าท้าวจตุโลกบาลจะเป็นผู้มอบหมายให้เทพองค์อื่นมากำหนดสถานที่อยู่ของพฤกษเทวดาและภูมิเทวดา สำหรับ “อากาศเทวดา” หมายถึง เทวดาที่อยู่ในอากาศ
๕. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “ท้าวเวสสุวัณ” (ท้าวกุเวร) เป็นหนึ่งในท้าวจตุโลกบาล (เทพผู้ปกป้องทิศทั้ง๔) ประทับอยู่บนเขาพระสุเมรุ ทรงเป็นเทพประจำทิศเหนือ มีหน้าที่ดูแลทางเข้าสวรรค์ พาหนะคือม้าสีเหลือง ทรงมีบริวารเป็นยักษ์ ๑,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐ ตน ท้าวเวสสุวัณเป็นชื่อตำแหน่งไม่ใช่ชื่อเฉพาะ เมื่อครบ ๕๐๐ ปีทิพย์ (เท่ากับ ๙,๐๐๐,๐๐๐ ปีของมนุษย์) พระอินทร์แต่งตั้งองค์ใหม่ขึ้นมาแทน
๖. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “ยักษ์” เป็นเทพชั้นต่ำ และเป็นบริวารของท้าวเวสสุวรรณ (ท้าวกุเวร) บทบาทของยักษ์ตามความเชื่อในศาสนาพุทธ อยู่ในฐานะเทพารักษ์คือเป็นผู้คุ้มครองรักษาและค้ำชูพุทธศาสนาดังที่มีการพบประติมากรรมรูป”ยักษ์แบก”ตามพุทธสถาน เช่น ฐานเจดีย์ ตั้งแต่สมัยสุโขทัย อยุธยา เรื่อยมาถึงรัตนโกสินทร์
๗. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “สาตาคิรีย” เป็นชื่อภูเขาซึ่งในมหาสมัยสูตรระบุว่าเป็นที่อาศัยของยักษ์จำนวน ๓, ๐๐๐ ตน
๘. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “เหมันตายักษ์” หมายถึง ยักษ์ที่อาศัยอยู่บนเขาเหมวตา ในมหาสมัยสูตรกล่าวว่ามีจำนวน ๖,๐๐๐ ตน
๙. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “จิตเสทธยักษ์”, จิตรเสนยักษ์ เป็นชื่อสารถีของท้าวจตุโลกบาล (ในมหาสมัยสูตรระบุว่าเป็นคนธรรพ์)
๑๐. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “กามเสพปิทยักษ์” น่าจะหมายถึงบริวารตนหนึ่งของจตุโลกบาลซึ่งในมหาสมัยสูตร เรียกว่า กามเสฏฐะ
๑๑. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “คินนุบาทยักษ์” น่าจะหมายถึงบริวารตนหนึ่งของจตุโลกบาลซึ่งในมหาสมัยสูตร เรียกว่า กินนุฆัณฑุ
๑๒. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “ฉ้อ” หมายถึง โกง
๑๓. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “ข้าพระ” คือ บุคคลที่ถูกยกให้เป็นผู้ดูแลวัด และพระสงฆ์ (หากมีลูกหลานก็ต้องเป็นข้าพระสืบต่อไป)
๑๔. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “กัลปนา” คือ การยกสิ่งของหรือที่ดินแก่วัด โดยนำผลประโยชน์ที่ได้มาบำรุงวัดและพระศาสนา
๑๕. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “มหาอเวจี” เป็นนรกขุมหนึ่งใน ๘ ขุม ผู้ที่ทำบาปอันเป็นอนันตริยกรรม ๕ (ดูข้อ ๒๒) จะต้องไปตกนรกขุมดังกล่าวเป็นเวลาสิ้นกัลป์หนึ่ง
๑๖. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “กัลป์” อายุของโลกตั้งแต่พระพรหมสร้างโลกจนถึงเวลาที่ไฟประลัยกัลป์ล้างโลก ซึ่งเท่ากับช่วงเวลากลางวัน ๑ วัน ของพระพรหม คือ ๑,๐๐๐ มหายุค เท่ากับ ๔,๓๒๐,๐๐๐,๐๐๐ ปีของมนุษย์
๑๗. ประสาร บุญประคอง : “กำม” หมายถึง กรรม
๑๘ - ๒๑. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “อนันตริยกรรม ๕“ คือ กรรมหนัก ๕ ประการที่บาปที่สุด ซึ่งให้ผลทันที ได้แก่ (๑) มาตุฆาต (ฆ่ามารดา) (๒) ปิตุฆาต (ฆ่าบิดา) (๓) อรหันตฆาต (ฆ่าพระอรหันต์) (๔) โลหิตุปบาท (ทำร้ายพระพุทธเจ้าจนห้อพระโลหิต) (๕) สังฆเภท (ทำให้สงฆ์แตกกัน) (ข้อที่ไม่ได้ถูกกล่าวถึงในจารึกนี้ คือ ข้อ (๓) อรหันตฆาต)
๒๒. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “เทวทัต” คือ พุทธสาวกองค์หนึ่งซึ่งเป็นเชื้อสายศากยะวงศ์เช่นเดียวกับพระพุทธเจ้า แต่เป็นผู้มีความอิจฉาริษยา ต้องการตั้งคณะสงฆ์ของตนเอง จึงทำการยุยงให้สงฆ์แตกกัน อีกทั้งพยายามทำร้ายพระพุทธองค์ถึง ๓ ครั้ง แต่ไม่ประสบผลสำเร็จ สุดท้ายถูกธรณีสูบและตกนรกอเวจี เนื่องจากทำบาปในอนันตริยกรรม ในข้อ ๕ คือ สังฆเภท (ทำให้สงฆ์แตกกัน)
๒๓. ประสาร บุญประคอง : “เทิด” หมายถึง เถิด
๒๔. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “จุลศักราช ๑๑๒๐” ตรงกับ พ.ศ. ๒๓๐๑ (จุลศักราชเป็นศักราชที่รับมาจากพม่า มีการใช้อย่างแพร่หลายทั้งในล้านนา สุโขทัย และ อยุธยา อายุน้อยกว่าพุทธศักราช ๑๑๘๑ ปี ดังนั้นหากต้องการทำให้เป็นพุทธศักราช ให้นำเลขจุลศักราชบวกด้วย ๑๑๘๑)
๒๕. พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร : “สัมฤทธิ์ศก” หมายถึง ปีที่ลงท้ายด้วย ๐ เช่น ในที่นี้คือ จุลศักราช ๑๑๒๐

เบอร์โทร

+66 2 8809429

อีเมล

webmaster@sac.or.th

แฟกซ์

+66 2 8809332

ที่อยู่

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170