| คำศัพท์ | คำจารึก | ชนิด | ความหมาย | ภาษา | |
|---|---|---|---|---|---|
| 3169 | หรดี (1) | หรดี | น. | ทิศตะวันตกเฉียงใต้ | ป. |
| 3170 | อานนท์ (2) | อานนฺทํ | น. |
พุทธอุปฐากซึ่งได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นเลิศกว่าผู้อื่น (เอตทัคคะ) ถึง 5 ด้าน ได้แก่
-เป็นพหูสูต ( ผู้รอบรู้ )
-เป็นผู้มีสติ
-เป็นผู้มีคติ (แนวในการจำพุทธวจนะ)
-เป็นผู้มีธิติ (ความเพียร)
-เป็นพุทธอุปัฏฐากผู้เลิศ |
ป. |
| 3171 | ประจิม (1) | ประจิม | น. | ทิศตะวันตก | ป. |
| 3172 | วิรูปักข์ (1) | วิรูปักข์ | น. | โลกบาล (เทพผู้ปกป้องทิศ) ประจำทิศตะวันตก เป็นหัวหน้าแห่งนาค งูและเทวดา วรรณะ (ผิว) สีแดง | ป. |
| 3173 | อัญญาโกณฑัญญะ (2) | อัญญาโกณฑัญญเถร | น. | บุตรของพราหมณ์ตระกูลโทณวัตถุ เมืองกบิลพัสดุ์ เชี่ยวชาญด้านการพยากรณ์ เคยทำนายว่าเจ้าชายสิทธัตถะจะได้เป็นศาสดาเอกอย่างแน่นอน ท่านเป็น 1 ในปัญจวัคคีย์ซึ่งติดตามปรนนิบัติพระพุทธเจ้าก่อนทรงตรัสรู้ หลังจากที่พระพุทธองค์ตรัสรู้และแสดงธรรมให้ปัญจวัคคีย์ทั้ง 5 ฟังแล้ว โกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรมจึงออกบวช โดยพระพุทธเจ้าทรงบวชให้ | ป. |
| 3174 | บูรพา (1) | ปุรตฺถิมสฺมึ | น. | ทิศตะวันออก | ป. |
| 3175 | ธตรัฏฐ (1) | ธตรฏฺโฐ | น. | โลกบาล (เทพผู้ปกป้องทิศ) ประจำทิศตะวันออก เป็นหัวหน้าแห่งคนธรรพ์และอสูร มีสัญลักษณ์คือ เครื่องสายและหมวกเหล็ก วรรณะ (ผิว) สีขาว | ป. |
| 3176 | สารีบุตร (1) | สาริบุตรเถร | น. | เดิมชื่อ อุปติสสะ เป็นชาวเมืองราชคฤห์ ได้ฟังธรรมจากพระอัสสชิเถระ จึงเกิดดวงตาเห็นธรรม (บรรลุโสดาปัตติผล) จึงออกบวช หลังจากนั้น 14 วันก็บบรรลุเป็นพระอรหันต์ พระสารีบุตรเป็นผู้มีปัญญามาก สามารถแสดงธรรมให้ผู้ฟังเกิดความเข้าใจอย่างแจ่มแจ้ง พระพุทธเจ้าจึงทรงแต่งตั้งให้เป็นพระอัครสาวกเบื้องขวา คู่กับพระโมคคัลลานะซึ่งเป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย | ป. |
| 3177 | ทักษิณ (1) | ทกฺขิณสฺมึ | น. | ทิศใต้ | ป. |
| 3178 | วิรุฬห์ (1) | วิรุฬฺโห | น. | โลกบาล (เทพผู้ปกป้องทิศ) ประจำทิศใต้ เป็นหัวหน้าแห่งกุมภัณฑ์และอสูร มีสัญลักษณ์คือ พระแสงดาบและหนังศีรษะช้าง วรรณะ (ผิว) สีฟ้าหรือเขียว | ป. |
| 3179 | ราหุล (2) | ราหุลํ | น. | พระราชโอรสของเจ้าชายสิทธัตถะ (พระพุทธเจ้า) กับพระนางยโสธรา ผนวชเป็นสามเณรตั้งแต่พระชนมายุได้ 7 พรรษา พระพุทธองค์ยกย่องราหุลเป็นเอตทัคคะในทางเป็นผู้ใคร่ในการศึกษา | ป. |
| 3180 | อิสาน (1) | อิสาน | น. | ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ | ป. |
| 3181 | วสันตฤดู (1) | วัศสันตะระดู | น. | ฤดูฝน | ป. |
| 3182 | โกฐาส (1) | โกฐาษ | ว. | ส่วน | ป. |
| 3183 | อนุพันธ์ (1) | อนุพันธ์ | ว. | ที่ติดต่อ, ที่เกี่ยวเนื่อง | ป. |
| 3184 | การบุเรียน (1) | การบุเรียน | น. | (ศาลา)การเปรียญ ในสมัยโบราณเป็นอาคารที่พระสงฆ์ใช้เรียนหนังสือ แต่ในปัจจุบันถูกใช้ในลักษณะอาคารอเนกประสงค์ เช่น การทำบุญ เลี้ยงพระ เป็นต้น | ท. |
| 3185 | สระอุทกัง (1) | สระอุทกัง | น. | สระน้ำ | ป. |
| 3186 | ถาน (1) | ถาน | น. | วัจจกุฎีหรือเว็จกุฎี (ส้วมของพระสงฆ์) | ท. |
| 3187 | มหากัสสปะ (2) | มหากสฺสโป | น. | นามเดิมคือ ปิปผลิมาณพ เป็นบุตรกบิลพราหมณ์ แคว้นมคธ เมื่อบิดามารดาเสียชีวิต ได้ออกบวชเพื่อแสวงหาโมกขธรรม หลังจากอุปสมบทได้ 7 วันก็บรรลุเป็นพระอรหันต์ พระมหากัสสปะออกบวชเมื่ออายุมาก ชอบอยู่อย่างสงบ จึงสมาทานธุดงควัตร 3 ข้ออยู่เสมอ คือ ถือผ้าบังสุกุลเป็นวัตร (หาเศษผ้ามาทำจีวร ไม่รับผ้าที่มีคนถวาย) ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร และถือบิณฑบาตเป็นวัตร ท่านเป็นผู้มีบทบาทในการสังคายนาครั้งแรก ณ เมืองราชคฤห์ หลังการปรินิพพานของพระพุทธเจ้า 3 เดือน | ป. |
| 3188 | อาคเนย์ (1) | ปุรตฺถานุทิสา | น. | ทิศตะวันออกเฉียงใต้ | ป. |
| 3189 | มหาโมคคัลลานะ (1) | มหาโมคฺคลฺลานํ | น. | นามเดิมว่า โกลิตะ เป็นบุตรพราหมณ์หัวหน้าหมู่บ้านโกลิตะคาม หลังจากได้ฟังธรรมะก็บรรลุโสดาบัน จึงออกบวชและมีนามว่า โมคคัลลานะ ต่อมาได้บรรลุอรหัตผลจึงมีอภิญญา (ความสามารถพิเศษ) คือ มีอิทธิฤทธิ์ ได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่า เป็นผู้เลิศกว่าผู้อื่นในทางมีฤทธิ์มาก และได้เป็นอัครสาวกเบื้องซ้ายคู่กับพระสารีบุตรผู้เป็นอัครสาวกเบื้องขวา | ป. |
| 3190 | พระวะษา (1) | พระวะษา | น. | ปี | ท. |
| 3191 | วิหารคต (1) | วิหารคต | น. | วิหารที่มีผังเป็นรูปหักศอก ตั้งอยู่บริเวณมุมของแผนผัง | ท. |
| 3192 | ศาลาราย (1) | ศาลาราย | น. | ศาลาที่สร้างรอบโบสถ์หรือวิหาร | ท. |
