| คำศัพท์ | คำจารึก | ชนิด | ความหมาย | ภาษา | |
|---|---|---|---|---|---|
| 3145 | โลกทั้ง 3 (1) | โลกทั้ง 3 | น. | เทวโลก (สวรรค์) มนุษยโลก และยมโลกียนรกหรือยมโลก (นรก) | ท. |
| 3146 | อวิชชาทั้ง 8 (1) | อวิชชาทั้ง 8 | น. |
“อวิชชา ทั้ง 8” ได้แก่ (1) ความไม่รู้ใน "ทุกข์" (2) ความไม่รู้ใน "สมุทัย" (เหตุให้เกิดทุกข์) (3) ความไม่รู้ใน "นิโรธ" (ความดับทุกข์) (4) ความไม่รู้ใน "มรรค" (ทางปฏิบัติในการดับทุกข์) (5) ความไม่รู้ในอดีต (การไม่รู้ระลึกชาติ/ภพ) (6) ความไม่รู้ในอนาคต (7)ความไม่รู้ในอดีตและอนาคต (8) ความไม่รู้ใน "ปฏิจจสมุปบาท" (กระบวนการเกิดขึ้นของทุกข์ และดับไปของทุกข์) |
ป. |
| 3147 | อริยสงฆ์ (1) | อริยสงฆ์ | น. |
ผู้ที่ปฏิบัติธรรมจนได้มรรคผลแล้ว เรียกว่า อริยบุคคล มี 4 ระดับ คือ ได้แก่ (1) โสดาบัน (2) สกทาคามี (3) อนาคามี (4) อรหันต์ |
ป. |
| 3148 | อุปัฏฐาก (1) | อุปฐาก | น. | ผู้อุปถัมภ์บํารุงพระภิกษุสามเณร | ป. |
| 3149 | สัปปิ (2) | สัปปิ, กัปปิ | น. | เนยใส | ป. |
| 3150 | ยาวชีวิก (1) | ยาวชีวิก | น. | ของที่พระสงฆ์เก็บไว้ฉันได้เสมอไป ไม่มีจำกัดเวลา ตามวินัยบัญญัติ ได้แก่ ของที่ใช้ประกอบเป็นยาสงเคราะห์เข้าในคิลานปัจจัย (ยารักษาโรค) ต่างจาก กาลิก ซึ่งเป็นของที่เก็บไว้ฉันได้ตามเวลาที่กำหนดเท่านั้น เช่น พวกข้าวปลาอาหาร เก็บไว้ได้เช้าถึงเที่ยง เป็นต้น | ป. |
| 3151 | สงฆาฏิ อุตราสงฆ อันตะระวาสก (1) | สงฆาฏิ อุตราสงฆ อันตะระวาสก | น. | ไตรจีวร ได้แก่ อันตรวาสก (สบง), อุตราสงค์ (จีวร) และ สังฆาฏิ (ผ้าทาบ) | ป. |
| 3152 | มังสา (1) | มังษ | น. | เนื้อ | ท. |
| 3153 | คันถธุระ (1) | คันธะทุระ | น. | ฝ่ายคันถธุระ (คามวาสี) ศึกษาพระปริยัติธรรมเพื่อสั่งสอนฆราวาสและเน้นด้านพิธีกรรม วัดของฝ่ายนี้จึงตั้งอยู่ในบริเวณชุมชน, เมือง | ป. |
| 3154 | วิปัสสนาธุระ (1) | วิปัศนาทุระ | น. | ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (อรัญวาสี) เป็นฝ่ายที่ปฏิบัติตามพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าอย่างเคร่งครัดโดยเน้นที่การฝึกสมาธิ มุ่งปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้น วัดของฝ่ายนี้จึงนิยมตั้งอยู่ในป่า | ป. |
| 3155 | วัฏสงสาร (1) | วัตสงสาร | น. | การเวียนว่ายตายเกิด | ป. |
| 3156 | ศักราช 1239 (1) | ศักราช 1239 | น. | ศักราช 1239 ตรงกับ พุทธศักราช 2420 | ท. |
| 3157 | วิสุงคามสีมา (1) | วิสุงคามสีมา | น. | แดนแผนกหนึ่งจากแดนบ้าน คือ แยกต่างหากจากเขตบ้าน, ในที่นี้หมายถึง ที่ตั้งวัดที่พระเจ้าแผ่นดินประกาศพระราชทานให้แก่สงฆ์ | ป. |
| 3158 | พระภาดา (1) | พระภาดา | น. | พี่ชาย/น้องชาย | ป. |
| 3159 | พระภคินี (1) | พระภคินี | น. | พี่สาว/น้องสาว | ป. |
| 3160 | พรหมวิหาร (1) | พรหมวิหาร | น. | ธรรมของผู้เป็นใหญ่ มี 4 ประการ ได้แก่ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา | ป. |
| 3161 | วลาหกเทพเจ้า (1) | วลาหกเทพเจ้า | น. | เทพเจ้าแห่งเมฆ | ท. |
| 3162 | วิสัชนา (1) | วิสัชนา | ก. | ตอบ | ป. |
| 3163 | วิชชา (1) | วิชชา | น. |
ความรู้แจ้ง เช่น วิชชา 3 วิชชา 8 ในพระพุทธศาสนาวิชชา 3 คือ 1. บุพเพนิวาสานุสติญาณ (รู้จักระลึกชาติได้) 2.จุตูปปาตญาณ (รู้จักกําหนดจุติและเกิด) 3. อาสวักขยญาณ (รู้จักทําอาสวะให้สิ้น) ส่วนวิชชา 8 คือ 1. วิปัสสนาญาณ (ญาณอันนับเข้าในวิปัสสนา) 2. มโนมยิทธิ (ฤทธิ์ทางใจ) 3. อิทธิวิธิ (แสดงฤทธิ์ได้) 4. ทิพโสต (หูทิพย์) 5. เจโตปริยญาณ (รู้จักกําหนดใจผู้อื่น) 6. บุพเพนิวาสานุสติญาณ 7. ทิพจักขุ (ตาทิพย์) 8. อาสวักขยญาณ |
ป. |
| 3164 | ดอกสามหาว (1) | ดอกสามหาว | น. | ดอกผักตบชวา | ท. |
| 3165 | สุริยคติ (1) | สุริยคติ | น. | สุริยคติ ใช้ตำแหน่งดวงอาทิตย์และโลกเป็นหลักในการคำนวณ | ป. |
| 3166 | ร.ศ. (1) | ร.ศ. | น. | รัตนโกสินทร์ศักราช | ท. |
| 3167 | จันทรคติ (1) | จันทรคติ | น. | ใช้การโคจรของดวงจันทร์เป็นหลักในการคำนวณ | ป. |
| 3168 | อุบาลี (2) | อุบาลี, อุปาลิ | น. | เดิมเป็นนายภูษามาลาในราชสำนักแห่งศากยวงศ์ กรุงกบิลพัสดุ์ ออกบวชพร้อมขัตติยราชกุมารทั้ง 6 ได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ในเวลาไม่นานนัก ท่านเป็นผู้สนใจในพระวินัยมาก โดยศึกษาจากพระพุทธองค์จนมีความรู้แตกฉาน จึงได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุอื่น (เอตทัคคะ) ในด้านการจำพระวินัย | ป. |
