| คำศัพท์ | คำจารึก | ชนิด | ความหมาย | ภาษา | |
|---|---|---|---|---|---|
| 2449 | พระพุทธบาท (2) | พระพุทธบาท | น. | บริโภคเจดีย์ (เจดีย์ประเภทหนึ่งใน 4 ประเภท) สร้างขึ้นเพื่อเป็นพุทธบูชา การบูชาพระพุทธบาทในไทยนั้นมีมาก่อนสมัยอยุธยา ดังเช่น พระพุทธบาทที่พระมหาธรรมราชาลิไท แห่งสุโขทัย ทรงสร้างไว้บนเขานาทอง จังหวัดกำแพงเพชร ส่วนการนมัสการพระพุทธบาทกลางเดือน 3 และกลางเดือน 4 นั้นเกิดขึ้นในสมัยอยุธยา ในรัชสมัยของพระเจ้าทรงธรรม (พ.ศ. 2153 - 2171) ซึ่งมีการพบรอยพระพุทธบาทที่สระบุรี จึงโปรดให้สร้างมณฑปครอบไว้ และเสด็จไปบูชาพระพุทธบาทนั้น การบูชาพระพุทธบาทได้สืบต่อมาในกษัตริย์ของกรุงศรีอยุธยาและกลายเป็นสิ่งที่ชาวบ้านในแถบภาคกลางปฏิบัติต่อมาจนในปัจจุบัน | ท. |
| 2450 | ศก (1) | ศก | น. | ปี | ส. |
| 2451 | วิศาขมาส (1) | วิศาจยมาศ | น. | เดือน 6 | ส. |
| 2452 | ทศพิธราชธรรม (1) | ทศพิธราชธรรม | น. |
ธรรมสำหรับพระเจ้าแผ่นดิน 10 ประการ ได้แก่
(1) ทาน การให้ทรัพย์สินสิ่งของ
(2) ศีล ประพฤติดีงาม
(3) ปริจจาคะ ความเสียสละ
(4) อาชชวะ ความซื่อตรง
(5) มัททวะ ความอ่อนโยน
(6) ตบะ ความทรงเผากิเลสตัณหา ไม่หมกมุ่นในความสุขสำราญ
(7) อักโกธะ ความไม่กริ้วโกรธ
(8) อวิหิงสา ความไม่ข่มเหงเบียดเบียน
(9) ขันติ ความอดทนเข็มแข็งไม่ท้อถอย
(10) อวิโรธนะ ความไม่คลาดธรรม |
ป. |
| 2453 | พระพุทธไสยาสน์ (1) | พระพุทธไสยาศน | น. | พระพุทธไสยาสน์อยู่ในอริยาบทบรรทม ตะแคงขวา หลับพระเนตร พระเศียรหนุนพระเขนย (หมอน) พระหัตถ์ซ้ายทาบไปตามพระวรกายเบื้องซ้าย ฝ่าพระหัตถ์ขวารองรับพระเศียร พระบาทซ้ายซ้อนทับบนพระบาทขวา | ป. |
| 2454 | คงคา (1) | คงคา | น. | แม่น้ำ | ส. |
| 2455 | โบราณาวาส (1) | โบราณาวาศ | น. | วัดเก่าแก่ (โบราณ + อาวาส) | ป. |
| 2456 | เชษฐมาส (1) | เชษฐมาศ | น. | เดือน 7 ตามจันทรคติ | ส. |
| 2457 | ปัญจมีดิถี (1) | ปัญจมีดิตถี | น. | แรม 5 ค่ำ | ส. |
| 2458 | อาทิตยวาร (2) | อาทิตยวาร | น. | วันอาทิตย์ | ส. |
| 2459 | พุทโธรส (1) | พุทโธรศ | น. | พระสงฆ์ | ส. |
| 2460 | จตุปาริสุทธิศีล (1) | จตุปาริสุทธศีล | น. | ศีลบริสุทธิ์ 4 ข้อ | ป. |
| 2461 | เอกจิตร (1) | เอกจิตร | น. | น้ำหนึ่งใจเดียวกัน | ส. |
| 2462 | พุทโธวาท (1) | พุทโธวาท | น. | คำสอนของพระพุทธเจ้า (พุทธ + โอวาท) | ป. |
| 2463 | จุ (1) | จุ | ว. | เต็ม | ท. |
| 2464 | วิหารน้อย (2) | วิหารน้อย | น. | วิหารประเภทหนึ่งในจำนวน 8 ประเภท ได้แก่ วิหาร วิหารหลวง วิหารทิศ วิหารราย วิหารน้อย วิหารแกลบ วิหารคด และวิหารยอด แต่ละประเภทมีรูปแบบและหน้าที่แตกต่างกัน โดยส่วนใหญ่วิหารและวิหารหลวงจะเป็นอาคารหลัก ส่วนวิหารอื่นๆ จะอยู่ในตำแหน่งที่สำคัญถัดลงไป (วิหาร ในสมัยพุทธกาลหมายถึงที่อยู่ของสงฆ์ แต่ต่อมาความหมายเปลี่ยนไป โดยมักหมายถึงอาคารที่ประดิษฐานพระพุทธรูปคู่กับโบสถ์) | ท. |
| 2465 | ปลง (1) | ปลํง | ก. | เอาลง | ท. |
| 2466 | ปสันนาการ (1) | ปสันนาการ | น. | อาการเลื่อมใส | ป. |
| 2467 | พระสรรเพชญพุทธเจ้า (2) | พระสรรเพชพุทธิเจ้า | น. | พระพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน (โคตมพุทธ) | ท. |
| 2468 | ผ้าชุบสรง (1) | ผ้าชุบสงษ | น. | ผ้าอาบน้ำฝน | ท. |
| 2469 | ดีด (1) | ดีด | ก. | งัดขึ้น | ท. |
| 2470 | สาตาขิรียักษ์ (1) | สาตาขิรียักข | น. | ยักษ์ที่อาศัยอยู่บนเขาสาตาคีรีย ซึ่งในมหาสมัยสูตรระบุว่ามีจำนวน 3,000 ตน | ป. |
| 2471 | เหมวตายักษ์ (1) | เหมวตายักข | น. | ยักษ์ที่อาศัยอยู่บนเขาเหมวตา ในมหาสมัยสูตรกล่าวว่ามีจำนวน 6,000 ตน | ป. |
| 2472 | จิตรเสนยักษ์ (1) | จิตรเสนยักข | น. | ชื่อสารถีของท้าวจตุโลกบาล (ในมหาสมัยสูตรระบุว่าเป็นคนธรรพ์) | ท. |
